Humanitaire catastrofe en verzwakt, maar niet uitgeteld Hamas: 5 sleutelmomenten van 468 dagen oorlog in Gaza

Op 13 oktober, 1 week na de aanval van Hamas, draagt Israël 1,1 miljoen Palestijnen op om binnen de 24 uur te evacueren. 1,1 miljoen, dat is ongeveer de helft van de hele bevolking van de Gazastrook. Iedereen die zich ten noorden van Wadi Gaza bevindt, moet weg. Daarmee wordt een derde van het grondgebied deels 'leeggehaald'.

In de dagen, weken en maanden erna volgen nog talloze evacuatiebevelen. Na 1 jaar oorlog zijn 1,9 miljoen Gazanen ontheemd. Zij moeten meerdere keren verhuizen van de ene plek naar de andere, zowel in het noorden van Gaza, in het centrum als in het zuiden.

"De massale en gedwongen ontheemding van Palestijnse burgers komt neer op oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheid en etnische zuivering", stelt Human Rights Watch in een rapport in november 2024. In combinatie met de wijdverspreide vernietiging van infrastructuur, zegt HRW, geeft Israël de intentie aan om een groot aantal mensen permanent te ontheemden.

Op 29 februari 2024 worden 118 Palestijnen gedood en 760 verwond terwijl ze wachten op humanitaire hulp. Het 'bloem-bloedbad' wordt de aanval genoemd, omdat Palestijnen probeerden een zak bloem vast te krijgen.

Israëlische troepen schoten op de Gazanen die waren samengekomen nadat er al ruim een maand lang geen eten meer was binnengekomen in Gaza-Stad en in het noorden van de Gazastrook. De Verenigde Naties zagen toen al een patroon van Israëlische aanvallen tegen Palestijnen die humanitaire hulpgoederen proberen vast te krijgen. Op dat moment waren er al 15 gelijkaardige incidenten in kaart gebracht waarbij Israël het vuur opende op humanitaire hulpkonvooien, hoewel de coördinaten van de voedselbedeling doorgegeven waren aan het Israëlische leger.

De Verenigde Naties en andere organisaties beschuldigen Israël ervan dat het de bevolking van Gaza doelbewust uithongert. Hoeveel doden er gevallen zijn als gevolg van ondervoeding is niet zeker. Begin maart ging het al om zeker 15 kinderen in het Kamal Adwan-ziekenhuis in Gaza-Stad alleen. Honderdduizenden zijn ondervoed en uitgedroogd – want er is ook geen water. Dat maakt dat mensen bezwijken aan allerlei infecties omdat ze geen weerstand of kracht meer hebben.

Internationaal wordt gehekeld dat Israël bijna geen humanitaire hulp binnenlaat in Gaza, zeker niet in het noorden. Op die manier wordt een 'man-made-hongersnood' gecreëerd. 

Op 10 augustus worden meer dan 100 Palestijnen gedood en tientallen verwond bij een Israëlische aanval op een schoolgebouw in Gaza-Stad waar ontheemde Palestijnen schuilen. Onder de doden zijn er vrouwen, kinderen en oudere mensen. Volgens lokale bronnen heeft het Israëlische leger 3 bommen van telkens 900 kilogram gedropt.

Israël zegt dat het een doelgerichte aanval was "tegen een commando- en controlecentrum van Hamasterroristen en -commandanten". In de school zouden 20 strijders van Hamas en Islamitische Jihad gezeten hebben. Bewijzen daarvoor geeft het leger niet. Israël betwist ook de cijfers van burgerdoden die de Palestijnen vrijgeven.

Meermaals worden zogenoemde 'veilige plaatsen' in Gaza aangevallen door Israël. Telkens met de verklaring dat gewapende strijders vanuit die plekken opereerden. Beweringen die niet te verifiëren vallen, omdat Israël geen onafhankelijke waarnemers of internationale journalisten toelaat in de Gazastrook.

Sinds de terroristische aanval van 7 oktober 2023 door Hamas en andere gewapende groepen, waarbij zeker 1.200 Israëli’s (en andere nationaliteiten) gedood zijn, zijn bij Israëlische bombardementen op Gaza nu al bijna 47.000 Palestijnen gedood. Het vermoedelijke aantal doden ligt veel hoger.

Het gereputeerde Britse medische tijdschrift The Lancet publiceerde begin januari een studie die berekend heeft dat de reële dodentol in Gaza 40 procent hoger ligt dan gemeld wordt. Tijdens de eerste 9 maanden van de oorlog zouden er bijna 65.000 doden gevallen zijn, schat de studie.

Dat aantal omvat bovendien geen indirecte overlijdens, zoals mensen die overleden zijn omdat er nauwelijks medische of humanitaire hulp is. Als ook die doden worden meegeteld, ligt het aantal Palestijnse doden nog veel hoger, mogelijk tot 186.000.

59 procent van de doden zijn vrouwen, kinderen en mensen ouder dan 65, zegt de studie.

Op 16 oktober 2024 doodt het Israëlische leger Yahyah Sinwar, de leider van Hamas, in het zuiden van de Gazastrook. Het was een toevalstreffer van het Israëlische leger. Al een jaar lang werd ervan uitgegaan dat de leider van Hamas in Gaza diep onder de grond verstopt zat, maar hij werd toevallig aangetroffen in een kapotgeschoten gebouw.

Met de dood van Sinwar behaalde Israël een belangrijk oorlogsdoel, want hij wordt gezien als het meesterbrein achter de aanval van 7 oktober. Sinwar was een van de laatste kopstukken van Hamas die nog in leven waren. In juli 2024 is volgens Israël Mohammed Deif, de militaire leider van Hamas, gedood bij een luchtaanval. Deif zou verantwoordelijk geweest zijn voor de uitvoering van de Hamasaanval van 7 oktober. En in augustus was politiek leider Ismail Haniyeh door Israël gedood toen die op bezoek was in de Iraanse hoofdstad Teheran.

Tegen Mohammed Deif loopt een internationaal aanhoudingsbevel van het Internationaal Strafhof. Dat blijft lopen omdat er geen forensisch bewijs is dat Deif effectief dood is. Zo'n aanhoudingsbevel loopt er ook tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn voormalige minister van Defensie Yoav Gallant.

In de 15 maanden van onophoudelijke bombardementen is Hamas enorm verzwakt. Er blijft nog weinig over van de 21 belangrijke bataljons van de Qassam Brigades, de militaire vleugel van Hamas. Volgens Israël zijn 17.000 Hamasstrijders gedood, maar het is onmogelijk om dat cijfer te verifiëren. Militaire installaties van Hamas zijn vernietigd, net als het tunnelnetwerk dat gebruikt werd voor het transport en de opslag van wapens en ander materieel.

Toch is Hamas niet volledig uitgeteld. De nietsontziende oorlog heeft de Palestijnen enerzijds erg kritisch gemaakt ten aanzien van Hamas. Maar de trauma's van de oorlog leiden ook tot nieuwe radicalisering en maken dat Hamas nieuwe strijders kan rekruteren. 

Eind december 2024 moest ook het Kamal Adwan-ziekenhuis de deuren sluiten door de aanhoudende Israëlische bombardementen. Daarmee was het laatste nog werkende grote ziekenhuis in het noorden van Gaza niet langer operationeel.

De directeur van het ziekenhuis, Hussam Abu Safiya, werd opgepakt. Iemand kon filmen hoe de man, tussen het puin van het ziekenhuis, naar een Israëlische tank wandelde. Hij zit nog altijd opgesloten in de beruchte Sde Teiman-gevangenis in de Israëlische Negev-woestijn.  Die basis is bekend om het extreme misbruik van gevangenen.

Volgens de Verenigde Naties zijn nog maar 16 van de 36 ziekenhuizen in Gaza deels operationeel. Meer dan 1.000 gezondheidswerkers zijn gedood bij aanvallen sinds oktober 2023. 654 aanvallen op gezondheidscentra zijn geregistreerd. Medische doelwitten zijn 'off limits' volgens het internationaal recht. Israël zegt telkens dat het om "doelgerichte aanvallen" gaat "tegen Hamasterroristen".

Maandenlang al is er een gigantisch gebrek aan medisch materiaal, medicatie, verdovingsmiddelen – om bijvoorbeeld amputaties uit te voeren. Gewonden verzorgen lukt amper. Maar ook mensen met 'gewone' aandoeningen kunnen geen adequate verzorging krijgen. De indirecte dodentol hiervan kennen we vandaag niet.

De Wereldgezondheidsorganisatie noemt "de systematische ontmanteling van de gezondheidszorg in Gaza een doodstraf voor tienduizenden Palestijnen die medische zorg nodig hebben".

Als het bestand er komt, zwijgen de wapens, komen gevangenen vrij, Israëlische en Palestijnse. Dat is goed nieuws.

Maar een vredesakkoord is er niet. Zolang de kern van dit decennialange conflict – de bezetting van Palestijns grondgebied – niet opgelost wordt, is het wachten tot een nieuwe uitbarsting van geweld.