Criminelen op straat filmen en beelden doorspelen aan politie: het mag (maar gooi niks op Facebook)

Sinds de situatie verbeterd is in het Zuidstation, klagen buurtbewoners in Sint-Gillis over een toestroom van drugdealers in hun wijken. Een nieuwe actiegroep wil het heft nu in eigen handen nemen en verzamelt zelf bewijsmateriaal om de politie te helpen door drugsdeals te filmen. 

Dat kan, zegt Jelle Janssens: "Het staat burgers vrij om beelden te nemen in de publieke ruimte. Daarom is het ook een publieke ruimte. Ze mogen die beelden doorgeven aan de politie. Wat niet mag, is de beelden zelf gaan publiceren in gesloten chatrooms of op Facebook en dergelijke."

Toch zijn de privacyregels niet zo eenvoudig, zegt strafrechtdeskundige Sophie Royer (KU Leuven). "In principe mag je niet zomaar iedereen gaan filmen. Je zou in principe toestemming moeten vragen, zeker als de personen die in beeld komen, duidelijk herkenbaar zijn. Maar alles hangt ervan af wat je daarna met die beelden gaat doen. Maar zelfs al mag het niet, dan nog krijgt het vaak geen gevolg." 

In ieder geval kan de politie sowieso de filmpjes gebruiken, bevestigt Royer. "Zeker wel. Zelfs als de privacy geschonden zou zijn, kan de politie het bewijs gebruiken. Dat is omdat de regels rond bewijsmateriaal in strafzaken vrij soepel zijn in België. Volgens de letter van de wet zijn we trouwens verplicht om aangifte te doen van misdrijven als we daarvan getuige zijn. Maar de filmpjes online zetten, zou ik zeker niet doen." 

Of het niet risicovol is, is een andere vraag. Maar Janssens gelooft wel in de kracht van een actiegroep die op die manier werkt. Hij verwijst naar de burgerbeweging in Sicilië die het opnam tegen de maffia.  "Drugdealers kunnen lokale inwoners intimideren, maar de bewoners kunnen het ook omdraaien." Want door de filmpjes te maken, is het net dat wat ze doen, zegt Janssens. 

Het comité heeft potentieel om zich te ontwikkelen tot meer, denkt hij. Of het echt helpt, is een andere zaak zolang Justitie niet kan volgen en na de arrestaties de personen in kwestie weer snel op vrije voeten laat.

Ook Royer vindt dat de actie in Sint-Gillis kan, maar wil er toch zuinig mee omspringen. "We moeten voorkomen dat we in een verklikmaatschappij belanden. Dan zou niemand zich nog veilig voelen. Het is in principe aan de politie om de drugsdeals aan te pakken." 

Hoe dan ook, lokale inwoners die op deze manier het heft in eigen handen nemen, is wel vrij uniek voor België, zegt Janssens. "Bij mijn weten is het de eerste keer dat het op deze manier gebeurt in België." 

Tegenwoordig zien we ook wel eens filmpjes van jongeren die hun boekje te buiten gaan op straat tijdens rellen, bijvoorbeeld op oudejaarsnacht. Het gaat dan om incidenten die per toeval gefilmd konden worden, vanuit het vensterraam bijvoorbeeld.

Die beelden worden vaak wél op sociale media gezet, maar dat is anders, zegt Janssens, omdat het daar om een breder evenement of incident gaat, en er niemand specifiek wordt geviseerd.