Ben jij erbij? Alle gemeenten van België loten deze maand inwoners uit die komende 4 jaar in assisenjury kunnen zitten

Hoewel het gemeentehuis van Heusden-Zolder vanochtend nog in dikke mist gehuld was, stond er om 8.45 uur toch al een belangrijke taak op de agenda. Net zoals elke burgemeester in ons land, moest burgemeester Mario Borremans (GOED) samen met twee schepenen een 'lijst met gezworenen' loten. De mensen op die lijst kunnen opgeroepen worden om in de jury te zitten van een assisenproces, soms zelfs tot een half jaar lang, zoals bij het proces rond de aanslagen van 22 maart. 

Praktisch verloopt de stemming zeer eenvoudig. 10 stroken papier met de cijfers 0 tot 9 worden in een pot gelegd. Daaruit worden 2 cijfers getrokken. Het eerst getrokken cijfer staat voor de eenheden, het tweede getrokken cijfer staat voor de tientallen. 

"Zo bekom je een getal", vertelt burgemeester Borremans. "Dat leggen we naast de kiezerslijsten waarop iedereen staat die kon gaan stemmen bij de laatste federale verkiezingen. Inwoners van wie hun rangnummer eindigt op het gelote getal, komen op de lijst met kandidaat-juryleden terecht." In Heusden-Zolder zijn zo 289 mensen geselecteerd. 

Op een slordige 35.000 inwoners komt dat neer op 0,83 procent. Sowieso worden mensen jonger dan 28 of ouder dan 65 al weggelaten. Volgens Justitie is dat puur praktisch.

"We willen er zeker van zijn dat mensen het hele proces kunnen volgen, want het is intens. Bij mensen ouder dan 65 is de kans groter dat dat niet lukt, omdat ze bijvoorbeeld kampen met ziekte." Ook overleden mensen en mensen die uit hun rechten zijn gezet, vallen af. 

Wie wel op de voorbereidende lijst komt, krijgt een witte kaart en brief met uitleg in de bus. Binnen 8 dagen moet je de witte kaart invullen en ondertekenen.  

"Je kan antwoorden dat je het ontvangen hebt en op de hoogte bent, maar je kan ook motiveren waarom je niet kan zetelen", vertelt Nathalie Debast van de Vereniging voor Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG). "Rechters en parlementsleden vallen af. Ook mensen die niet kunnen lezen of schrijven worden van de voorlopige lijst gehaald." 

Zo blijft de gemeente over met een kleinere lijst. Die gaat naar de provincie en Justitie. De lijsten van alle gemeenten worden zo samengevoegd tot een provinciale lijst. "Wanneer er een assisenzaak komt, kijkt men naar die lijst om mensen op te roepen. Mocht je op het moment van het proces ernstig ziek zijn of een behandeling ondergaan, kan je dat dan ook nog altijd melden", legt Debast uit. 

Om die vraag te beantwoorden, kunnen we terecht bij Michel Jordens, gepensioneerd rechter die 67 assisenzaken heeft voorgezeten, waaronder zaken zoals de parachutemoord en de zaak rond Ronald Janssen.

"Vanuit die lijst zal per assisenzaak een jury geloot worden. Dat gebeurt door de rechtbank van eerste aanleg", legt Jordens uit. "Het gaat daarbij om minstens 60 kandidaat-juryleden. In de praktijk trekt men de laatste jaren 90 namen." 

De 90 gekozen personen worden gedagvaard om op de zitting aanwezig te zijn waar men de jury samenstelt. "Je krijgt daarbij meteen de datum waarop het echte proces zal beginnen. Er moeten namelijk minstens 2 dagen zitten tussen de loting van de uiteindelijke jury en het begin van de zaak."

Wanneer je een van de 90 gelote kandidaat-juryleden bent, is het trouwens nog helemaal niet zeker dat je ook daadwerkelijk in de jury terechtkomt. Verschillende partijen hebben op verschillende momenten de kans om kandidaten te wraken, en dus te laten vervangen door iemand anders. 

"Het Openbaar Ministerie en de beschuldigde kunnen dat een eerste keer doen bij de loting van die 12-koppige jury", vertelt Jordens. "Vooraf heeft de voorzitter van het hof van assisen daarom ook bevolen dat er plaatsvervangers geloot moeten worden."

"Als de zaak ongeveer 1 week zal duren, rekent men op 2 plaatsvervangende juryleden. Hoe langer de zaak duurt, hoe meer plaatsvervangers. Het aantal plaatsvervangers bepaalt ook het aantal toegestane wrakingen. Bij 2 plaatsvervangers, mogen beide partijen 7 keer wraken."  

Daarnaast heeft de wet ook nog wat te zeggen over de samenstelling van de jury. "Bij het begin van het proces mag slechts 2/3 van de 12-koppige jury hetzelfde geslacht hebben. Als er dus al 8 mannen uitgeloot zijn, dan mogen de rest van de juryleden enkel nog vrouwen zijn", geeft de ex-rechter als voorbeeld. De regel geldt niet voor plaatsvervangers. 

Daarna kan er enkel nog tijdens het proces gewraakt worden. "Zowel juryleden als de voorzitter van het hof en zijn mederechters kunnen gewraakt worden", aldus Jordens. "Partijen vragen dat, omdat ze vinden dat de persoon niet onafhankelijk genoeg is." Als het om een jurylid gaat, beslissen de rechters van het hof over het verzoek. Als iemand verzoekt om een rechter te wraken, wordt de hele zaak stilgezet tot het Hof van Cassatie een oordeel heeft geveld. 

Bij de loting mag je geen reden voor je wraking geven. Tijdens het proces moet je dat. "De verdediging kan bijvoorbeeld zeggen dat een jurylid de verdachte al als schuldig ziet. Die kan dat afleiden uit een vraag die het jurylid stelt. We vragen hen dan ook om na te denken over de formulering van hun vraag. Jurylid zijn is intensief, maar iedereen vertelt me dat het ook bijzonder interessant is", besluit Jordens.