Als comedian Jan Jaap van der Wal in zijn geboorteland Nederland een broodje bestelt, is dat met ‘ham’. In zijn huidige thuisstad in Antwerpen is dat met ‘hesp’. Vanwaar het verschil? “Nu betekent het allebei ‘achterbout van een varken’, maar vroeger gebruikten we de woorden in een andere context”, vertelt dialectoloog Chris De Wulf (UA).
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen morgen!' (radio2) samen met dialectoloog Chris De Wulf (UA) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige keer vertelde hij waarom we vaak van deur tot deur zingen in de eindejaarsperiode.
Het woordje hesp werd voor het eerst neergeschreven in de 13e eeuw. Het verscheen toen in een tekst over wat je de poortwachter van Sint-Bavo in Gent moest betalen als taks: een brood en een hesp.
Het woord ham verscheen rond dezelfde tijd, maar had toen een heel andere betekenis. Het betekende niet ‘achterbout van een varken’, zoals dat bij hesp het geval was. Ham stond toen voor bocht of buiging.
Liever luisteren dan lezen? Beluister het gesprek met dialectoloog Chris De Wulf in Goeiemorgen morgen!
Het werd ook gebruikt als toponiem: als benaming voor steden en gemeenten. Denk maar aan Ham in Limburg of aan Hamme in Oost-Vlaanderen. Daar doelde die ham op de ligging in de bocht van een weg of waterloop. Nog specifieker ging het over de ophoping van aangeslibd land dat zich in zo’n waterbocht verzamelt.
Mettertijd kon het woord ham ook verwijzen naar een deel van ons lichaam. Heel specifiek werd het woord gebruikt om het stukje tussen je heup- en kniegewricht te benoemen.
Hesp komt van het woord haspe, wat scharnier betekent
Chris De Wulf, dialectoloog (UA)
Ook de oorsprong van het woord hesp heeft in niets met een varken te maken. Hesp komt van haspe, wat scharnier betekent. Dat is nog bewaard in haspel. Dat is een toestel om bijvoorbeeld garen mee op te winden. Gaandeweg is het ook het stuk vlees gaan betekenen dat zich boven het kniegewricht bevindt. Dat is ook een soort van scharnier.
In Oost-Vlaanderen kennen ze ook de uitdrukking “’t Spel es hespe”. En die uitdrukking heeft alles met een ham te maken. Want vroeger was dat de hoofdprijs als je een quiz, een tombola of een volksspel won. Als “het spel hespe is”, dan is de strijd gestreden en de beslissing gevallen.
Maar het grappige is dat deze uitdrukking hierdoor een tegenstrijdige betekenis gekregen heeft. In sommige plaatsen betekent het dat alles in orde is. In andere plaatsen dan weer dat alles om zeep is.
Regionaal nieuws uit Limburg
Gepubliceerd: