In Zuid-Afrika heeft een rechter de overheid verplicht om een reddingsoperatie op poten te zetten om honderden illegale mijnwerkers, die al maanden in een verlaten goudmijn vastzitten, te bevrijden. Omdat de mijnwerkers de mijn illegaal hebben betreden, sloot de politie alle uitgangen, op 1 na, af. Daar hielden ze de wacht om wie naar boven komt, te arresteren. De overheid krijgt nu kritiek omdat die aanpak ruim 100 mensen (en mogelijk nog meer) de dood in jaagde.
Rechter dwingt Zuid-Afrikaanse overheid om mijnwerkers na maanden uit goudmijn te redden, al ruim 100 doden door ontbering
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De eerste beelden vanuit de mijn tonen de gruwelijke omstandigheden waarin de mijnwerkers maandenlang vastzaten. Tientallen lichamen liggen opeengestapeld op de bodem van mijnschacht 11. Volgens de eerste schattingen zouden ruim 100 illegale mijnwerkers, in Zuid-Afrika ook wel 'zama zama's' genoemd, omgekomen zijn.
"Het is geen ziekte die hen gedood heeft. Het was uithongering", getuigt een mijnwerker die eerder kon ontsnappen.
Bekijk: Op beelden is te zien hoe lichamen van omgekomen mijnwerkers uit de mijn gedragen worden
De hoge dodentol is het gevolg van de brute strategie die de Zuid-Afrikaanse autoriteiten gebruikt hebben om de mijnwerkers uit de gangen te verdrijven. Eind september, ondertussen net geen 4 maanden geleden, hebben politiediensten alle uitgangen van de goudmijn, op 1 na, afgesloten. Ze gebruikten honger als wapen en hoopten dat de mijnwerkers uiteindelijk de goudmijn uitkwamen.
Bedoeling was om uitgehongerde en verzwakte mijnwerkers, naar schatting zo'n 4.000, bij hun buitenkomst te arresteren. Een duizendtal mensen hebben zich overgegeven, maar honderden anderen weigerden.
Wat zijn 'zama zamas'?
Zama zama's zijn illegale goudzoekers in Zuid-Afrika. De naam komt van de Zulu-uitdrukking "zama zama", wat "probeer, probeer" betekent.
Ze werken zonder toestemming in verlaten of actieve goudmijnen, vaak onder gevaarlijke omstandigheden. Zama zama's graven naar goud in oude tunnels of gruis dat achtergelaten is door legale mijnbouw. Ze proberen dit goud te verkopen om geld te verdienen, maar hun werk is erg risicovol door instortingen, giftige gassen, en confrontaties met beveiliging of andere illegale mijnwerkers.
Sommige mijnwerkers kozen er eerder voor maandenlang te overleven met zo goed als geen voedsel, dan zich over te geven aan de Zuid-Afrikaanse politie. Familieleden van de mijnwerkers hebben wekenlang bij de verlaten goudmijn in Stilfontein gebivakkeerd. Ze probeerden voedsel, water of andere voorzieningen naar beneden te krijgen, maar dat werd hen door de autoriteiten onmogelijk gemaakt.
Die aanpak leverde de regering heel wat kritiek op. Meer en meer klonken er stemmen dat de mijnwerkers - illegaal of niet - gered moeten worden. De regering zelf leek aanvankelijk het geweer van schouder te veranderen, maar uiteindelijk duurde het maanden eer een reddingsoperatie op poten werd gezet.
Actiecomité eist bevrijding
De politie voert al wekenlang actie om de overgebleven mijnwerkers naar boven te drijven en te arresteren, maar de mannen worden zelf ook gegijzeld door de misdaadbendes die hen dwingen naar goud te zoeken. Een steuncomité heeft de rechter nu overtuigd met meegesmokkelde wanhoopsbrieven en de gruwelijke video.
Het steuncomité legt de verantwoordelijkheid voor de vele doden bij de Zuid-Afrikaanse overheid. "Dit is niets minder dan een bloedbad. Dit is het bloedige resultaat van een verraderlijk beleid van de regering. Deze mijnwerkers kregen niet alleen geen toegang tot basisbehoeften zoals voedsel, water en medicijnen, maar de politie en mijneigenaren ontmantelden het katrolsysteem, waardoor hun lot feitelijk ondergronds werd bezegeld."
Een rechter heeft beslist dat de Zuid-Afrikaanse regering nu dringend actie moet ondernemen. Vrijwilligers hebben sinds november 35 goudzoekers gered en 10 lichamen geborgen. Er zijn al zeker 109 mensen verhongerd. Naar schatting zouden er nog tussen 400 en 800 goudzoekers in de diepe en kilometerslange mijntunnels zitten. Levend of dood.
