De kans dat de VS onder president Donald Trump de militaire alliantie NAVO verlaat, is zo goed als onbestaande. Wie de cijfers analyseert, leert dat de NAVO een koopje is voor de Verenigde Staten en dat de alliantie de Amerikaanse industrie veel oplevert. Maar ons land moet zich als NAVO-wanbetaler echt wél zorgen maken over de Amerikaanse dreigementen. Gelukkig liggen er ook oplossingen voor de hand.
"Wie zijn bijdrage aan de NAVO niet betaalt, hoeft niet op NAVO-bescherming te rekenen", aldus de verkozen president Trump. "De NAVO is een rip-off (afzetterij) voor de VS", blijft hij herhalen.
Trump vindt dat de Verenigde Staten een veel te groot deel van de NAVO-bijdragen moeten ophoesten en dat de Europese bondgenoten al te lang 'gratis' onder de dure Amerikaanse veiligheidsparaplu schuilen. "2 procent uitgeven aan defensie is niet voldoende", volgens Trump. Hij denkt aan 5 procent.
NAVO is koopje voor de VS
De Amerikaanse kritiek op de defensiebudgetten van de EU-NAVO-leden is terecht, maar vertelt maar een klein deel van het complexe plaatje. Want wat zijn de werkelijke kosten én baten voor de Verenigde Staten?
Volgens de officiële cijfers van het Amerikaanse ministerie van Defensie zal de VS in 2025 om en bij de 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) uitgeven aan defensie. Dat is historisch gezien eerder laag. Het bbp is de waarde van alles wat een land aan goederen en diensten produceert.
In 2010, tijdens de Afghanistan- en Irak-campagnes, ging het om 4,5 procent. In 1968, tijdens de Vietnamoorlog, ging het om net geen 9 procent. Historisch gezien spendeert de VS vandaag dus weinig aan defensie. Dat geldt overigens ook voor ons land.
De Verenigde Staten plannen om in 2025 zo'n 850 miljard dollar aan defensie uit te geven. 10 miljard wordt geïnvesteerd in de uitbouw van defensiecapaciteiten in de Stille Oceaan in Azië.
Volgens het rapport van het Amerikaanse Rekenhof ('General Accounting Office', GAO) zal de VS in 2025 aan veiligheid in Europa én voor de NAVO amper 4,2 miljard dollar uitgeven. Dat is dus nauwelijks de helft van wat de Verenigde Staten in de Stille Oceaan plannen te spenderen.
De VS spendeert dus amper rechtstreeks 0,5 procent van hun defensie-uitgaven aan de NAVO. In ruil krijgt Washington daarvoor een politiek en militair goed geolied bondgenootschap van 32 gelijkgezinde landen, waaronder twee Europese kernmogendheden (het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk). Een koopje dus.
23 van de 32 NAVO-lidstaten komen hun afspraak intussen na om 2 procent te spenderen aan defensie. De Europese landen zitten samen gemiddeld aan 2 procent voor defensie.
De Europese wanbetalers zijn, naast België, onder meer Luxemburg, Portugal, Kroatië en Slovenië. Geen zwaargewichten. Maar ook Canada, Italië en Spanje halen de 2 procent-norm niet, en dat zijn toch wél zwaargewichten.
Trump is veroordeeld tot de NAVO (en omgekeerd)
Die nauwe militaire samenwerking via de NAVO loont ook voor de Amerikaanse wapenindustrie. Landen uit de EU kochten in 2024 55 procent van al hun wapens in de Verenigde Staten én de EU is nog steeds hun grootste handelspartner, op buurlanden Canada en Mexico na.
Draai de vraag ook eens om… Als de Verenigde Staten zich uit de NAVO terugtrekken, met wie kunnen ze dan wel nog politiek en militair samenwerken? In Afrika, Latijns-Amerika en grote delen van Azië verkiezen groeilanden eerder om géén kamp te kiezen voor de Verenigde Staten.
Velen willen ongebonden blijven om met zo veel mogelijk partners te kunnen blijven samenwerken: de Verenigde Staten, China en Rusland.
Via de NAVO verzekert de VS zich van militaire knooppunten, bevoorradingslijnen en logistieke samenwerking op Europees grondgebied. Deze knooppunten zijn ook een belangrijk steunpunt richting Midden-Oosten, Afrika en het Euraziatisch continent. Die zouden allemaal grotendeels wegvallen. Politiek is niet altijd rationeel, maar geostrategisch en economisch zou het voor de VS een strategische en dure blunder zijn om zich nu los te koppelen van de NAVO, zeker op een moment dat Amerika zich opmaakt voor een nieuwe koude oorlog met China en Rusland.
Waarom ons land zich wél zorgen moet maken
Betekent dat dat ons land, dat het NAVO-hoofdkwartier huisvest, op beide oren kan slapen? Helaas.
De 2 procent-norm is er gekomen, omdat die garant moet staan voor een gezonde defensie. Ons land wil die norm uit 2014 tegen het jaar 2030 halen. Verwacht wordt dat deze zomer op de NAVO-top in Den Haag de lat op 3 procent zal worden gelegd.
Naast de huidige 2 procent-norm geldt de minder bekende 20 procent-norm. Die houdt in dat elke NAVO-lidstaat 20 procent van zijn defensiebudget aan nieuw militair materieel moet spenderen, zodat de krijgsmachten up-to-date blijven.
Slechts 2 landen voldoen niet aan deze tweede NAVO-norm: Canada en… België. Niemand doet slechter dan België. Wie naar beide doelstellingen kijkt, moet vaststellen dat ons land echt wel de slechtste leerling van de NAVO-klas is.
Binnen de NAVO wordt gewerkt met consensus. Dat wil zeggen dat één land niet zomaar zijn wil kan opleggen aan de andere.
De VS kan natuurlijk wel wegen op heel wat beslissingen. Het kan samen met Oost-Europese landen de druk opvoeren om bijvoorbeeld het militaire hoofdkwartier weg te halen uit ons land, en dat bijvoorbeeld in Polen te vestigen. De VS kan ons land diplomatiek 'straffen' door geen ambassadeur meer toe te kennen, of door economische sancties op te leggen. Ons land kan relatief makkelijk goede wil kopen bij Trump, mocht het dat willen. Ons land is op zoek naar nieuwe zware transporthelikopters, die ook branden kunnen blussen. Nederland, Duitsland, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Italië… allemaal gebruiken ze de Amerikaanse CH-47 Chinook.
Belangrijker nog: de NAVO becijferde dat België met de 34 bestelde F-35 gevechtstoestellen veel te weinig toestellen heeft om aan alle binnenlandse en buitenlandse NAVO-verplichtingen te voldoen.
Ons land beloofde in te kunnen staan voor de eigen luchtbewaking, af en toe buitenlandse operaties uit te voeren én mee in te staan voor de nucleaire afschrikkingsmacht. Belgische F-35-toestellen moeten 'stand-by' staan om de Amerikaanse kernwapens die opgeslagen liggen in Kleine Brogel te kunnen inzetten.
Om dat allemaal te doen, heeft ons land 11 extra toestellen nodig. De logistieke voetafdruk van 11 extra gevechtsvliegtuigen vergt voor Defensie een haalbare inspanning. En F-35-toestellen worden geproduceerd door… het Amerikaanse Lockheed Martin.
Als ons land dus snel weer krediet wil winnen bij Trump, zal het wellicht contracten moeten afsluiten in Washington. Bij de Amerikaanse ambassade in Brussel zijn de bestelbonnen alvast opgemaakt.
