Oplichters gebruiken op TikTok gestolen beelden en livestreams om zo donaties op te halen. Ze doen zich bijvoorbeeld voor als een dierenasiel of mensen met gezondheidsproblemen. Ook TikTok zelf verdient indirect geld aan deze misleidende praktijken.
Oplichters misbruiken TikTok-livestreams met gestolen beelden voor donaties
Twee maal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Een ruimte nokvol slapende honden in hun mandjes, een zieke bejaarde man die al zingend gitaar speelt of een blinde zangeres. Even scrollen op videoplatform TikTok en je komt snel uit op livestreams waar donaties worden gevraagd voor creatieve mensen of dieren in nood.
Livestreams en video’s die emoties opwekken werken erg goed op TikTok en op sociale media in het algemeen. Een populaire livestream zal door het algoritme aan een groter publiek voorgesteld worden. Maar niet al die livestreams zijn authentiek.
Onderzoek van VRT NWS wijst uit dat er op TikTok tientallen profielen bestaan die beelden van echte mensen en organisaties stelen. Ze nemen authentieke livestreams van andere profielen op en spelen de beelden dan af op hun eigen livestream. Zo lijkt het alsof je live kijkt naar bijvoorbeeld asielhonden, terwijl het eigenlijk om een gestolen opname gaat.
Meer over dit artikel hoor je in onze podcast Het uur van de waarheid:
Chinese zwerfhonden
Een TikTok-profiel met 90.000 volgers gaat regelmatig live met beelden uit een hondenasiel, waarbij om donaties wordt gevraagd. In de commentaren wordt echter af en toe gesuggereerd dat het om oplichters gaat. Onze redactie vond nog twee andere profielen die met beelden uit hetzelfde asiel live gaan. Soms streamen de profielen simultaan dezelfde beelden. Tijdens de live-uitzendingen kijken er honderden mensen per stream.
Nochtans blijkt geen van deze profielen daadwerkelijk betrokken bij het asiel waar de beelden gemaakt zijn. We ontdekten dat de beelden afkomstig zijn van een Chinees hondenasiel dat niet op TikTok zit.
Hoe gingen we te werk?
Een snelle manier om de oorsprong van beelden te onderzoeken is door een omgekeerde zoekopdracht te doen. Hierbij zoek je bij zoekmachines niet op trefwoorden, maar op afbeeldingen. Zo kan je ontdekken waar op het internet de beelden nog voorkomen.
Een omgekeerde zoekopdracht naar de profielfoto van het profiel met 90.000 volgers brengt ons naar een asiel in Taiwan . Die locatie komt echter niet overeen met details die in de livestreams te zien zijn.
Een zoekopdracht met schermopnames uit de livestreams leverden bij zoekmachines als Google of Bing niet meteen veel op. De Chinese zoekmachine Baidu daarentegen geeft wel resultaat. Met behulp van de nodige vertaalprogramma's leidde dat ons naar het Douyin-profiel (het Chinese TikTok) van een hondenasiel bij de Chinese stad Zhuji.
Dat hondenasiel heeft meer dan 300.000 volgers op Douyin en gaat ook regelmatig live voor donaties. Onze redactie kon vaststellen dat wanneer het asiel live gaat op Douyin, oplichters op TikTok meteen doorstreamen in hun eigen lives.
VRT NWS sprak met iemand die een tijdlang de Engelstalige aanwezigheid van het Chinese asiel verzorgde op sociale media als TikTok en Facebook. Die bevestigt dat het asiel niet aanwezig is op TikTok. De profielen die beelden uit het asiel livestreamen zijn dus oplichters die beelden stelen om mensen te misleiden en donaties te vragen.
Zieke zanger en blinde zangeres
Niet alleen dieren wekken veel bekijks in livestreams. Papa Carroll is een bejaarde Amerikaanse man met kanker met meer dan 170.000 volgers op TikTok. Hij werd bekend met livestreams waarin hij gitaar speelt en zingt.
Carroll zelf gaat al een tijdje niet meer live. Onze redactie vond daarentegen zo'n 25 valse profielen die zich als Papa Carroll voordoen en nog wel live gaan. De dochter van Carroll waarschuwde vorig jaar al dat video's en livestreams van haar muzikale vader door oplichters worden misbruikt.
Soms spelen ze een hele dag door video's van hem af tijdens een livestream. Met zinnen als "Help my cancer treatment. Singing till 1K viewers" stromen de steungetuigenissen van TikTokgebruikers, zowel in woorden als in giften, via de chatfunctie binnen. De lives trekken tussen de 400 en 2.000 kijkers aan. VRT NWS heeft contact met TikTok gehad over deze profielen en ondertussen lijken de meeste verwijderd.
Ook de blinde zangeres Alienette Coldfire heeft last van oplichters die haar livestreams stelen. Coldfire werd bekend door haar deelname aan 'France's got talent' in 2016. Haar officiële TikTok-profiel heeft meer dan 2 miljoen volgers. Onze redactie vond echter tientallen profielen die pretendeerden Coldfire te zijn. Die gaan met haar beelden live en vragen om donaties.
Deze trend is overigens niet nieuw . Na de aardbeving in Turkije en Syrië in 2023 vroegen oplichters op TikTok donaties voor de slachtoffers. Ook de oorlog in Oekraïne werd door oplichters op TikTok misbruikt.
Hoe profiteren oplichters van livestreams?
Enkel TikTok-profielen met minstens 1.000 volgers kunnen live gaan. De beelden van de livestream hoeven echter helemaal niet live te zijn, maar kunnen ook gewoon een opname zijn. Zo kunnen oplichters gestolen beelden voordoen als een eigen livestream.
Kijkers kunnen tijdens zo’n livestream donaties aan de maker sturen, in de vorm van betalende cadeaus. Dat zijn virtuele voorwerpen, zoals een digitale roos, die je geeft tijdens een livestream. Die cadeaus koop je met TikTok-munten. En met één munt kan je bijvoorbeeld een roos voor de streamer kopen, die dat weer kan omzetten in geld.
De kostprijs van de cadeaus gaat van 1 tot soms wel bijna 50.000 TikTok-munten. De prijs van zo'n munt zit rond de 1 eurocent (afhankelijk van tijdelijke promoties of de locatie van de gebruiker). Die kan je in bundels aankopen bij TikTok, tot wel twee miljoen in een aankoop. Hoeveel TikTok-gebruikers tijdens zo'n live een betalend cadeau sturen en voor hoeveel geld, varieert van live tot live.
Kijkers worden in de livestreams via 'gamification ' aangemoedigd om geld uit te geven. Kijkers die veel cadeaus kopen, kunnen badges verdienen en in de ranglijst met 'topkijkers' terecht komen. Creators zelf zetten tijdens hun livestreams uitdagingen op om zo de verkoop op te drijven. Je kan je tegen betaling ook abonneren op livestreams van je favoriete gebruikers.
Hoe herken je valse lives?
Wanneer je bij een livestream niet zeker bent of deze wel authentiek is, of wanneer je een gift wil geven, is het best altijd even te controleren of het profiel wel authentiek is. Hier zijn een paar tips:
Kijk in de commentaren of er mensen aangeven dat er iets niet klopt aan het profiel. Dat kan al een waardevolle aanwijzing zijn.
Zoek de persoon of organisatie online op. Dit kan je meer informatie geven over hun activiteiten en of het TikTok-profiel in kwestie wel authentiek is.
Maak schermopnames uit lives of video’s en doe een omgekeerde zoekopdracht. Zo kan je zien of de beelden ook ergens anders online voorkomen.
TikTok deelt in de winst
De oplichters zijn niet de enigen die hiervan profiteren. Ook voor TikTok zelf is het een bron van inkomsten. Een groot deel van het geld dat wordt uitgeven aan geschenken kan niet door de creators worden afgehaald, maar gaat naar TikTok. Het platform verdient ook aan de betalende abonnementen. Nochtans staat in de richtlijnen van TikTok zelf dat impersonatie op het platform verboden is.
In een reactie laat de Nederlandstalige woordvoerder van TikTok weten dat ze op de hoogte zijn van het probleem. TikTok probeert inhoud die de gemeenschapsrichtlijnen overtreedt te verwijderen voor deze bekeken wordt, maar "kan niet garanderen dat alle gedeelde inhoud voldoet aan onze richtlijnen of de servicevoorwaarden".
Livestreams die de regels rond impersonatie niet volgen, kunnen volgens de woordvoerder 'gedemonetiseerd' worden, waardoor ze geen geld meer opbrengen. Wie inhoud ziet op TikTok die de regels overtreed, kan dit melden en een verwijderingsverzoek indienen.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
