Het Nederlandse oorlogsinstituut NIOD heeft kritiek op de manier waarop wordt omgesprongen met de namenlijst van mogelijke collaborateurs tijdens de Tweede Wereldoorlog. Sinds kort zijn die namen online raadpleegbaar, maar om privacyredenen zijn de bijhorende dossiers alleen op afspraak fysiek in te kijken. Volgens het instituut kunnen nu "suggestieve associaties" ontstaan over mensen die voorkomen in de lijst, want lang niet iedereen op de lijst heeft gecollaboreerd met de bezetter.
Online namenlijst van collaborateurs zonder context is "zorgwekkend", volgens Nederlands oorlogsinstituut
Pieterjan Huyghebaert
Gepubliceerd:
Waarover gaat het?
Het grootste oorlogsarchief in Nederland zou de gerechtelijke dossiers van 425.000 Nederlanders die verdacht werden van collaboratie met de Duitse bezetter integraal online zetten. Zou, want volgens de privacywaakhond brengt dat grote privacyproblemen met zich mee.
Daarom werd beslist door de Nederlandse regering om enkel een namenregister online te zetten met de namen die voorkomen in het archief. Om de dossiers zelf in te kijken, moet je een afspraak maken langs te gaan in het Nationaal Archief in Den Haag. Intussen is de wachttijd voor zo’n afspraak opgelopen tot anderhalve maand.
Het Nederlands oorlogsinstituut NIOD roept de Nederlandse regering nu op om hun beslissing te herzien. Doordat de namen wel, maar de dossiers zelf niet online beschikbaar zijn, is er nu volgens het instituut "grote maatschappelijke beroering" ontstaan. Zonder die dossiers kunnen namelijk "suggestieve associaties" ontstaan over mensen die voorkomen op de lijst.
De lijst bevat niet alleen mensen die uiteindelijk schuldig zijn bevonden aan collaboratie, maar ook wie vrij is gepleit na onderzoek. Er zouden zelfs Joden op staan die vermoord zijn in concentratiekampen. Om die reden werden volgens de Nederlandse omroep NOS zelfs al 25.000 namen geschrapt.
Minister begrijpt bezorgdheden
Minister Eppo Bruins (NSC) van Cultuur begrijpt de bezorgdheden van het NIOD, maar noemt het tegelijk aan de NOS ook onvermijdelijk dat er namen in het register voorkomen van mensen die er misschien niet in thuishoren. "Het Nationaal Archief is een verzameling van kaartenbakken uit heel Nederland in een chaotische periode van ons land", zegt hij daarover.
De hele namenlijst offline halen, lijkt Bruins geen oplossing. Hij onderschrijft wel de wens van het NIOD om de dossiers zo snel mogelijk online te krijgen. Tegelijk wijst hij erop dat daar tijd voor nodig is, omdat driekwart van het archief nog niet is gescand. Tegen 2027 zou dat wel het geval zijn.
Hoe zit het in ons land?
Ook bij ons zijn de collaboratiedossiers sinds een aantal jaar samengebracht in het Rijksarchief, waar je ze kan raadplegen in de verschillende leeszalen. Alleen heb je daarvoor wel nog steeds toestemming nodig van het college van procureurs-generaal. Historici pleiten er al jaren voor om dat te veranderen.
Ontslagnemend minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Open VLD) gaf alvast een positief advies om ook bij ons de archieven publiek toegankelijk te maken, maar tot een wetswijziging kwam het voorlopig nog niet.
