Nieuw onderzoek van het Duitse Max Planck instituut geeft meer inzicht in het trekgedrag van de rosse vleermuis, een van de grotere Europese vleermuizensoorten. Met piepkleine zendertjes konden de onderzoekers de route en snelheden van de dieren volgen. "Het is een fabuleuze technologische prestatie", reageert bioloog Dirk Draulans.
'Windsurfen' tot wel 150 kilometer per uur: onderzoek brengt vleermuizentrek beter in kaart
Dat vogels rondtrekken om op een andere plek te overwinteren, is algemeen geweten. Maar wist je dat ook andere dieren aan seizoensgebonden migratie doen? Ook vlinders en, jawel, de vleermuis!
Het fenomeen van de vleermuizentrek is minder vaak bestudeerd dan de trek van vogels. Maar nu hebben onderzoekers van het Duitse Max Planck Instituut met behulp van zendertjes de trek van de rosse vleermuis in kaart gebracht .
"Die komen ook bij ons voor. Met haar 7 centimeter lichaamslengte is het een van onze grotere vleermuizen", zegt bioloog Dirk Draulans in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.
Wist je dat vleermuizen ook aan 'windsurfen' doen?
Windsurfers
De onderzoekers hebben 125 rosse vleermuizen in Zwitserland van een zendertje voorzien. In de lente trekken de beestjes, na een overwintering in Zwitsers gebied, terug naar het noorden. "De vrouwtjes trekken meer dan de mannetjes, waarschijnlijk omdat ze meer te winnen hebben met die minder lage temperaturen." In kraamkolonies komen ze dan met wel honderden samen.
De gegevens van 71 van de 125 vleermuizen waren bruikbaar en geven inzicht in hun trekgedrag. "Ze lijken geen vaste routes te volgen. Het bleek echt nogal individueel te zijn. Maar ze trekken wel doelgericht in noord-oostelijke richting naar een vaste plaats om hun jongen te krijgen."
"Daarbij vlogen ze gemiddeld 100 kilometer per nacht, aan een gemiddelde snelheid van 50 kilometer per uur", weet Draulans. Maar dat liep stevig op: de langste afstand die de wetenschappers maten, was 383 kilometer in 1 vliegnacht. De hoogste snelheid bedroeg 154 kilometer per uur. Om dat te bereiken, spelen de vleermuizen op een vernuftige manier in op de veranderende weersomstandigheden.
"Ze hebben kunnen vaststellen dat de vleermuizen op bepaalde nachten, wanneer het warm is en wanneer er meer rugwind is, verder kunnen vliegen. Sterker nog: ze wachten dikwijls tot er een storm opsteekt, om te surfen om de stormgolven." Zo doen de vleermuizen op hun eigen manier aan windsurfen.
Daar hebben ze een goede reden voor. "Zo konden ze met zo weinig mogelijk energie, zo ver mogelijk geraken. Dat was een redelijk consistent gegeven. Er zijn ook vleermuizen gezien die, eens ze te maken kregen met tegenwind, rechtsomkeer maakten om te wachten op een betere nacht om te vertrekken."
Minuscule zendertjes
Naast de interessante resultaten, is vooral de technologie die de onderzoekers hebben gebruikt indrukwekkend. "Het is helemaal niet simpel om vleermuizen te zenderen", zegt Draulans.
"Het dier weegt 20 tot 40 gram, toch hebben ze er een zendertje aan kunnen hangen: dat weegt maar iets meer dan 1 gram, maar is in staat signalen uit te zenden die door satellieten gecapteerd kunnen worden. Daardoor kunnen wetenschappers de vleermuizen bijna in real time volgen."
De onderzoekers zijn er als een van de eersten in geslaagd om 'The Internet of Things' in the schakelen
Dirk Draulans, bioloog
Dat klinkt simpel, maar het bracht de wetenschappers heel wat kopzorgen. "Het was aanvankelijk de bedoeling dat ze een antenne op het internationale ruimtestation zouden gebruiken om de signalen van de zendertjes te capteren, maar door de oorlog in Oekraïne moesten ze naar een alternatief zoeken. Ze zijn er als een van de eerste in geslaagd om 'The Internet of Things' in te schakelen."
"Dat is een groot netwerk van computers die met elkaar verbonden zijn, die gefungeerd hebben als verspreide 'antenne'. Zo hebben ze toch een hele reeks van de gegevens kunnen verzamelen." 71 vleermuizen uit Zwitserland tijdens hun lentetrek richting het noorden van Duitsland en Polen, om precies te zijn. "Dat is een fabuleuze technologische prestatie", benadrukt Draulans.
Zonder kleerscheuren
Die vindingrijke technologie zal in toekomstig onderzoek wellicht nog vruchten afwerpen. Maar de onderzoekers zien nog een andere nuttige toepassing van hun onderzoek aan de horizon: vleermuizen behoeden van een vroege dood. "De onderzoeksgroep is bezorgd over de effecten van windmolens op vleermuizen", duidt Draulans.
Jaarlijks worden honderdduizenden van de beestjes gegrepen door windmolens. "Ze hopen met deze technologie bepaalde knelpunten vast te leggen. Als de vleermuizen massaal door een bepaald windmolenpark moeten in een bepaalde tijdspanne, kunnen ze de windmolens tijdelijk stilleggen, zodat de vleermuizen meer kans hebben er zonder kleerscheuren door te komen."
