"Historische daling" van cocaïnevangsten in de haven van Antwerpen in 2024: alleen maar reden tot juichen of is voorzichtigheid geboden?

44.252,46. Zoveel kilogram cocaïne is er vorig jaar in totaal onderschept in de haven van Antwerpen. En, een primeur: daarmee is géén record gesneuveld. Voor het eerst in jaren is er een - serieuze - knik in de cijfers. 

"Absoluut een historische daling", klinkt het bij Kristian Vanderwaeren, topman bij de douane. 

En opvallend: hoewel er minder drugs gevonden zijn, zijn er wel méér vaststellingen gedaan. Die trend was enkele maanden geleden ook al duidelijk geworden en heeft zich dus doorgezet tot op het einde van het jaar. 

Volgens Vanderwaeren zijn die lagere cijfers vooral te wijten aan een daling van de grote drugsvangsten van meer dan twee ton. In 2024 werden er zo maar twee genoteerd, in 2023 waren dat er nog 13. "Die grote containers van 8, 9, 10 ton hebben we vorig jaar bijna niet gehad."

Goed nieuws dus, maar wat kunnen we hier nu uit concluderen? Want we moeten er niet naïef in zijn: de drugsbonzen hebben niet plotsklaps collectief hun leven gebeterd. 

Eenzelfde boodschap klonk ook bij de federale politie enkele maanden geleden. "Het betekent niet dat er minder cocaïne binnenkomt of circuleert. Het kan dat de cocaïne gewoonweg minder zichtbaar is", zei An Berger van de politie toen. 

"De miljoenenvraag is: hebben we er gemist?", vraagt ook Vanderwaeren zich af. Hij ziet een aantal redenen voor de daling. 

Eerst en vooral is er in de bronlanden - vooral Zuid-Amerikaanse - een pak meer drugs onderschept. 230 ton in totaal, waarvan 81 ton die bestemd was voor ons land. In 2023 was dat nog "maar" 45 ton. 

"De Latijns-Amerikaanse landen investeren in politie, in douane, in scanners en dat heeft succes", klinkt het bij Vanderwaeren. 

Ecuador is weinig verrassend opnieuw het herkomstland bij uitstek. Ook plaatsen drie, vier en vijf zijn landen uit Latijns-Amerika. Alleen het zilver gaat dit jaar naar Sierra Leone, aan de Westkust van Afrika.

De drugskartels zoeken ook voortdurend naar nieuwe routes of manieren om hun drugs op de eindbestemming te krijgen. Er zijn de andere routes - bijvoorbeeld via West-Afrika, maar ook bijvoorbeeld via Georgië. 

Maar speurders zien bijvoorbeeld ook meer trafiek via de lucht. Vorige maand nog raakten de cijfers van Brussels Airport bekend, en toen sprak de douane over "een enorme toename". Ook de zogenoemde "drop off" is meer in trek: dan worden de drugs overboord gegooid in de Noordzee. Via een tracker weten de criminelen exact waar, en vervolgens sturen ze iemand om de drugs op te pikken. 

En ook kleinere havens raken meer en meer in trek. Dat zien ze zowel in de bron- als in de aankomstlanden, zegt Bob Van den Berghe, drugsexpert bij de Verenigde Naties. "Het is een soort van waterbedeffect. Om de grotere havens te omzeilen, gebruiken ze kleinere havens, die vaak minder middelen hebben en soms ook minder ervaring." Er zijn al inbeslagnames in Le Havre of Hamburg, of bij ons in Zeebrugge of Gent. "Iets om kortbij op te volgen", benadrukt Van den Berghe. 

Naast de andere routes proberen de criminelen ook andere methodes uit om de drugs te smokkelen. 

De populairste methode om drugs te smokkelen is de "rip-offmethode". Daarbij worden de drugs in sportzakken tussen ladingen gestoken en in de haven zelf door uithalers uit de containers gehaald. Deze methode is vooral "geschikt" voor kleinere ladingen, want uithalers kunnen geen tonnen en tonnen cocaïne meezeulen. En net die kleine vaststellingen stegen enorm in 2024 - van 29 naar 78.

Ook de smokkel in deklading blijft populair. Daarbij worden de drugs in legale ladingen verstopt - denk aan bananen, suiker of hout. Of nog geavanceerder: soms wordt textiel of karton doordrenkt met drugs  en worden de drugs er later weer uitgehaald. 

"Mengsels" zijn een belangrijk element, benadrukt Vanderwaeren. De drugs worden dan een pak moeilijker om te herkennen. "Tegelijk is dat wel een heel gedoe voor criminele organisaties. Om cocaïne uit kledij te halen, heb je een lab nodig. Om cocaïne uit kolen te halen, heb je een heel goed lab nodig, anders vliegt alles in de fik. Voor mij is dat een indicatie dat criminelen het moeilijker hebben."

"De criminelen zijn inventief. Dat zijn ze altijd geweest en daar moeten we aandachtig voor zijn", besluit Vanderwaeren. "Ze zoeken de meest efficiënte weg, en testen die door kleine shipments, die ze vervolgens opvoeren. Het blijft een kat-en-muisspel."

De conclusie: het is nog geen tijd om op de lauweren te rusten. Dat beseft iedereen. "We hebben de broodnodige investeringen gedaan in scanners, in personeel. We hebben meer gescand dan ooit, met resultaat", zegt de bevoegde ontslagnemende minister van Financiën, Vincent Van Peteghem (CD&V). "Dat willen we de komende jaren verderzetten." Meteen voer voor de lopende regeringsonderhandelingen.