Groenland kopen, Canada inlijven en Panama bezetten: wat wil Donald Trump met zijn omstreden uitspraken bereiken?

Een nieuwe dag, een nieuwe omstreden uitspraak van Donald Trump. De afgelopen weken veroorzaakte de verkozen Amerikaanse president heel wat commotie met enkele gedurfde plannen die hij tijdens zijn komende legislatuur wil doorvoeren. Het Deense eiland Groenland wil hij kopen "om de nationale veiligheid te garanderen", de noorderbuur Canada wil Trump bij de VS inlijven, en een militaire tussenkomst om het Panamakanaal te bezetten, sluit hij niet uit. 

Met minder dan 2 weken op de teller tot Trump de eed als Amerikaanse president aflegt, lijkt hij al volledig op kruissnelheid gekomen. Zowel de kleine als grote bondgenoten van de VS moeten het meteen bekopen. De toon van het presidentschap lijkt gezet, maar is Trump echt uit op een diplomatiek bloedbad, of speelt er meer?

"Trump heeft altijd al geblaakt van zelfvertrouwen, maar zijn zelfzekerheid bereikt nu een overtreffende trap", vertelt Willem Post, Amerikakenner verbonden aan het Clingendael Instituut. "Hij waant zich een soort nieuwe keizer in Amerika: de Republikeinen hebben een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en in de Senaat, hij is de facto de baas van de partij en ook het Hooggerechtshof luistert naar hem."

Die keizerlijke status die Trump nu krijgt toebedeeld, past als geen ander bij zijn belangrijkste verkiezingsbelofte: "Amerika first" ofwel "Amerika op de eerste plaats". De Verenigde Staten moeten macht en krachtdadigheid uitstralen om de nationale interesses na te streven, zelfs als dat betekent dat het de kleinere bondgenoten daarvoor onder druk moet zetten. 

"Volgens de visie van Trump moet een klein land als Denemarken (dat verantwoordelijk is voor het buitenlandse beleid en de veiligheid van Groenland, red.) maar meewerken", zegt Post. "Maar eigenlijk is het te krankzinnig voor woorden. Hij heeft niet langer respect voor de soevereiniteit van andere landen. Zo ga je niet met elkaar om. Dit is niet langer borrelpraat. Het feit dat Trump dit zomaar durft te zeggen in het openbaar, is ongezien."

Ook Bert De Vroey, Amerikakenner bij VRT NWS, merkt dat Trump lak heeft aan internationale afspraken en conventies. "Hij gelooft niet in blijvende bondgenootschappen", zegt De Vroey. "Trump vindt dat er een wederzijds voordeel moet zijn, dus ook voor de Verenigde Staten. Dat Groenland deel uitmaakt van Denemarken, interesseert hem eigenlijk niet als dat in het nadeel van de VS speelt."

"Trump heeft een goed boerenverstand, hij is echt niet dom", benadrukt Willem Post. "Hij is heus niet van plan om een militaire interventie in Groenland op poten te zetten, maar het feit dat hij dat benoemt, is wel opvallend. Toch gaat er achter zijn opmerkingen een goed uitgekiende strategie schuil."

"In elk geval probeert Trump een voordeel te verkrijgen. Hij voelt dat er ruimte is om iets los te wrikken. Dat is zijn onderliggende doel." Dat blijkt bijvoorbeeld ook in de discussie rond de NAVO-norm om 2 procent van het bbp van de lidstaten te investeren in defensie. Veel NAVO-landen, waaronder ook België, komen nog niet in de buurt van die norm, tot grote onvrede van Donald Trump. In zijn speech gisteren benadrukte hij dat hij die norm verder wil optrekken tot 5 procent van het bbp.

"Trump weet natuurlijk dat dat niet kan, die norm is te hoog", zegt Post. "Maar als de NAVO-landen uiteindelijk tot een compromis komen van 3,5 procent, dan zal NAVO-baas Mark Rutte Trump wel een schouderklopje geven en zeggen dat die verhoogde norm er dankzij Trump gekomen is. De toekomstig president gedraagt zich als een olifant in een porseleinkast, maar op die manier haalt hij wel successen binnen. Dat is zijn manier van werken."

Het is intussen uitgegroeid tot de befaamde onderhandelingstechniek van Trump: (onrealistisch) hoog inzetten, om dan uiteindelijk tevreden te kunnen zijn met een afgezwakte compromis. 

Trump zijn doorgedreven grootsheidswaanzin zal dus op termijn wel temperen, voorspelt Post. "Nu probeert hij alles eruit te halen wat erin zit, maar na een tijdje zal dat weer minderen. Er is wel 1 belangrijk verschil met zijn eerste termijn: waar zijn team vroeger soms uit gematigde generaals bestond, zijn er nu enkel loyalisten. Het maakt Trump onvoorspelbaar en het geeft hem veel slagkracht."

En dan is er ten slotte nog het verleden van Donald Trump als vastgoedmagnaat. Hij bouwde het vastgoedbedrijf van zijn vader uit tot een Trump-imperium. Zijn succes had Trump naar eigen zeggen te danken aan zijn voornaamste talenten: het sluiten van deals. Hij schreef er zelfs een boek over (The Art of the Deal), volgens Trump (na de Bijbel) het beste boek ooit geschreven. 

"Heb plezier, denk groots, leg de lat hoog, want anders is er geen lol aan", laat Trump opschrijven over zijn onderhandelingsstijl. Principes die hij nu van de vastgoedmarkt doortrekt naar de politiek. "Hij gedraagt zich als een makelaar die een huis moet verkopen", zegt Post. "Hij doet er een flinke smak geld bovenop, onderhandelt, en drukt dan de hand. Het is een voorproefje van de Trump-show die we de komende jaren nog vaak gaan zien."