Humanitaire en energiecrisis in Transnistrië: "Bondgenoot of niet, Rusland gebruikt gas gewoon als wapen"

De problemen in Transnistrië begonnen toen Oekraïne, zoals aangekondigd, eind december het gastoevoerverdrag met Rusland niet meer verlengde. Oekraïne deed dat omdat het niet langer de Russische oorlogskas wou spijzen door de transit van het Russische gas richting Oost-Europa te faciliteren.

Het gevolg daarvan was dat ook Transnistrië in buurland Moldavië zonder gas kwam te zitten. Het Russische Gazprom greep het moment aan om ook die gaskraan dicht te draaien. Transnistrië betaalt namelijk niet voor het gas dat het via de lokale leverancier Tiraspoltransgaz geleverd krijgt door Gazprom.

De zelfverklaarde republiek stuurt al jaren de facturen door naar de regering in de Moldavische hoofdstad Chisinau. Maar ook die laat de facturen onbetaald liggen. In de loop der jaren liep de rekening op en nam het geschil hierover grotere proporties aan. Volgens Moskou bedraagt de Moldavische schuld bij Gazprom inmiddels zo’n 700 miljoen dollar. Chisinau houdt het op 9 miljoen.

Transnistrië hoeft niet per se via Oekraïne bevoorraad te worden, zegt Christiaan Pauwe, correspondent Midden- en Oost-Europa voor de NOS in De Wereld Vandaag op Radio 1. Er zijn alternatieve routes, bijvoorbeeld via Turkije, Bulgarije en Roemenië. Maar Gazprom houdt het been stijf. Zolang Moldavië de openstaande gasfactuur niet betaalt, gaat er geen zuchtje gas richting Transnistrië, ook niet via een alternatieve route.

De gevolgen zijn zwaar, zo blijkt. Door het afsluiten van het gas ligt ook een belangrijke energiecentrale in Transnistrië stil. De regionale overheid sluit nu noodgedwongen 2 keer per dag gedurende 4 uur de elektriciteit af waardoor ook veel fabrieken stil liggen.

Transnistrië speelde overigens al die tijd dubbel spel, zo vertelt Pauwe. "De energiecentrale draaide volledig op Russisch, en dus eigenlijk gratis, gas. De elektriciteit die de regio daarmee opwekte, verkocht ze aan Moldavië." Moldavië zelf was niet gelukkig met die situatie en wou al langer af van het Russisch gas. De voorbije jaren stapte het land over op het Europees energienetwerk.

Is het niet vreemd dat Rusland, die de opstandige regio openlijk steunt, de gaskraan naar zijn eigen bondgenoot dichtdraait? "Uiteindelijk gebruikt Rusland ook hier weer gas als wapen", zegt Pauwe. "Zo komt het dat mensen in de regio zonder gas zitten en de regionale autoriteiten vooral naar Moldavië wijzen en zeggen ja, dit probleem komt door Moldavië, want zij betalen de rekening niet mee."

Het gevolg is dat meer dan 50.000 huishoudens al een tijd zonder gas zitten en dus zonder verwarming of warm water. "Zij stappen nu over op het stoken van hout of verwarmen elektrisch. Dus wat je nu ook ziet, is dat het elektriciteitsverbruik gigantisch is toegenomen. En ja, dat proberen ze dan weer op te lossen door die energiecentrale nu tijdelijk op steenkool te laten lopen."

De verwachting is dat de komende weken dat probleem steeds groter zal worden en dat zeker tegen het einde van de maand een heel groot deel van de regio zonder verwarming en zonder gas komt te zitten. Alsof dat allemaal nog niet genoeg was hebben sommige huishoudens daardoor ook geen stromend water meer. "Die problemen stapelen zich allemaal op en het wordt steeds oncomfortabeler voor de mensen daar en dat midden in de winter", aldus Pauwe.

De verwachting is dat als er geen oplossing komt er een humanitaire crisis dreigt. Daar zet Moldavië zich nu ook schrap voor, aldus Pauwe. "Moldavië heeft Transnistrië aangeboden om te helpen met de aankoop van gas uit Europa, maar dat vinden de autoriteiten daar te duur en bovendien zeggen ze dat de Europese markten te onstabiel zijn voor een gedegen toevoer. De crisis wordt dus steeds groter."