Is Jack The Ripper niet meer dan een mythe? "De media hebben het verhaal effectief opgeklopt"

Het is 1888. Het Victoriaanse Londen is in de ban van een seriemoordenaar: de alomberuchte Jack The Ripper die op gruwelijke wijze sekswerkers om het leven bracht.

Maar was die Jack The Ripper wel echt? In het 2e seizoen van 'Lucy Worsley investigates', een documentaireserie van de BBC waarin de Britse historica bekende hoofdstukken uit de Britse geschiedenis onder de loep neemt, wordt Jack The Ripper eerder als een true crime-fenomeen weggezet. Een constructie van fake news en complottheorieën dus, in het leven geroepen door de media.

Harry De Paepe, geschiedenisleraar en anglofiel, zet feit en fictie op een rijtje in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1.

"Tijdens de zomer van 1888 werden plots vrouwen vermoord in Whitechapel, een regio in London. In totaal waren dat er 11. 5 ervan zijn zeker door dezelfde persoon gepleegd, zegt men vandaag, de 6 andere zijn gecontesteerde moorden van Jack The Ripper", weet De Paepe.

"De moorden zelf waren bloederig en bijzonder omdat ze heel methodisch waren. De moordenaar had duidelijk anatomische kennis, waardoor men heel snel overging op verdachtmakingen van dokters en slagers. Wie heeft die moorden gepleegd? Heel de natie ging op zoek en las het mee."

"Het heeft toen en tot op de dag van vandaag enorm veel geesten beroerd. Er was echt een angstgolf in Londen voor die moordenaar van vrouwen in Whitechapel." De omvang van die angstgolf, was niet toevallig. De toenmalige Britse pers heeft er een grote rol in gespeeld, weet De Paepe.

"Op dat moment heb je de Britse pers die zich in Fleet Street bevond, op een steenworp van East End en Whitechapel. Elke dag verschenen er nieuwe berichten en brieven die te maken hadden met Jack The Ripper. Het beroerde maanden- en jarenlang de geesten", zegt hij. 

"De media hebben het verhaal effectief opgeklopt. De verkoopcijfers van kranten namen toe. Nieuws verkoopt, vooral bloederig nieuws: zo zie je een fenomeen ontstaan dat tot de dag van vandaag blijft verkopen."

Ook true crime was in die tijden dus al een trend. "Hoe bloediger, hoe beter", zegt De Peape. "In kranten werden de moordverhalen geïllustreerd met duistere tekeningen. De mensen smulden ervan. The Illustrated London News, The Strand Magazine… ze verkochten honderden tot duizenden exemplaren, zolang het maar over Jack The Ripper ging."

Ook de naam 'Jack The Ripper' hebben we aan de media te danken. Britse kranten ontvingen in die tijd veel lezersbrieven. "Veel van die brieven werden zogezegd geschreven door de moordenaar."

Een brief met de titel 'to your boss' werd gesigneerd met de naam 'Jack The Ripper'. Vandaag weten we dat de brief niet van de echte moordenaar kwam, maar "de Britse pers is erop gesprongen". "Men bleef de naam gebruiken als de naam voor de moordenaar, terwijl iedereen weet dat die brief nep is."

De 'echte' identiteit van de mythische figuur werd voortdurend in vraag gesteld. "De Londense politie had meer dan 2.000 mensen ondervraagd. Meer dan 300 mensen werden intensief onderzocht, een 80-tal werden echt opgepakt, omdat men koste wat kost de dader wilde vatten."

Steeds meer mensen worden verdacht. Zo ook de kleinzoon van de toenmalige koningin Victoria. "We weten nu dat hij een alibi had, maar er waren veel mensen die het echt geloofden." Ook William Gull, de lijfarts van Queen Victoria, én haar pruikenmaker werden verdacht. "Zelfs Leopold II werd op een gegeven moment aangeduid als mogelijk Jack The Ripper. Je kon het zo gek niet bedenken."

"Je krijgt een hele boekenkast vol van auteurs die beweren dat ze de ware identiteit van Jack the Ripper hebben gevonden." Ook vandaag worden dergelijke boeken nog geschreven. "Men is nog steeds volop bezig met het ontcijferen van allerlei gegevens om de identiteit van Jack the Ripper te achterhalen. Je kan het vergelijken met het Lam Gods bij ons."

De vele toeristentours en gekke complottheorieën dragen bij aan de mythische status van Jack The Ripper. Toch mag je niet vergeten dat er echte slachtoffers zijn gevallen, benadrukt De Paepe. "Pas als je gaat stilstaan bij het verhaal van de vrouwen, besef je dat het niet zomaar een 'gimmick' voor toeristen is. Het waren echt misdaden die misschien wel door meerdere personen werden gepleegd. Die waren vooral heel tekenend voor die tijd."

"Het fenomeen van Jack the Ripper legt een sociale kaart bloot van het Londen van de late 19e eeuw, waar zich arme mensen bevonden in arme huizen, en er een bovenklasse was die met moeite interesse toonde in die armen. Tot de zaak van Jack The Ripper natuurlijk. Dan begon men in die tijd vraagtekens te zetten bij de situatie van die vrouwen."

"Op dat vlak heeft de zaak iets losgeweekt. Die mensen moeten worden beschermd, klonk het."