Cartoonist Lectrr 10 jaar na aanslag op Charlie Hebdo: "Westerse cartoonisten hebben het veel moeilijker gekregen"

"Een gamechanger voor de persvrijheid." Zo noemt Lectrr, cartoonist van De Standaard, de aanslag op de redactie van het Franse satirische magazine Charlie Hebdo, vandaag exact 10 jaar geleden. Lectrr kreeg de dag na de aanslag plots voor het eerst zelf doodsbedreigingen uit extreem islamitische hoek. Iets wat zijn leven voorgoed veranderde.

"Dat je vermoord zou kunnen worden voor tekeningen was voorheen ondenkbaar. Voor het eerst dacht ik: 'wat ik doe, is gevaarlijk'. Vroeger waren cartoonisten anoniem, en plots werden we opgedragen als ridder van het vrije woord. Dat verandert je leven. Toen ik bij de politie zat en een lijst moest doorgeven van geliefden die mogelijk een doelwit zouden vormen, heb ik overwogen om te stoppen."

In de jaren na de aanslag werd Lectrr nog verschillende keren bedreigd met de dood omwille van zijn cartoons.

Intussen zijn we 10 jaar verder, woedt er opnieuw - zij het nog steeds - oorlog in Europa en het Midden-Oosten en lijkt de wereld steeds meer gepolariseerd. Een grote uitdaging voor mensen met een scherpe pen (of potlood) om die omwentelingen kritisch onder de loep te nemen. Maar dat is er volgens Lectrr allesbehalve gemakkelijker op geworden.

"Ik zie rond mij cartoonisten in westerse landen die het veel moeilijker gekregen hebben, die het werk onmogelijk gemaakt worden, gecensureerd en zelfs gecriminaliseerd worden. Een paar dagen geleden nog maar heeft een cartoonist van The Washington Post ontslag genomen nadat een kritische cartoon (waarop Amazon-baas Jeff Bezos knielt voor Donald Trump, red.) geweigerd werd."

"Bij The Guardian is een Cartoonist aan de deur gezet na een cartoon over de Israëlische premier Netanyahu. Hetzelfde is gebeurd met 51 cartoonisten van The New York Times." Daarnaast heeft de krant beslist om geen politieke cartoons meer te publiceren in haar internationale editie.

"Dat is iets dat 10 jaar geleden ondenkbaar was, zeker in ontwikkelde landen zoals de Verenigde Staten, dat zichzelf de voorloper van de vrije meningsuiting noemt", aldus Lectrr. "Waar de dreiging vroeger voornamelijk uit religieuze hoek kwam, komt die nu uit verschillende richtingen. Vooral van autocratische regimes."

Daarom is het volgens de cartoonist nu belangrijker dan ooit om te blijven tekenen. "Vanaf het moment dat je toegeeft aan censuur, open je de poort voor nog meer beknotting. Als je bijvoorbeeld geen profeet meer mag afbeelden, dan is het volgende dat je ook geen moslim meer mag afbeelden."

"Misschien zeggen sommige bedrijven dan plots dat er met hen ook niet meer gelachen mag worden, en voor je het weet, ben je volledig gemuilkorfd. Als dit de samenleving is waarin dat we terechtgekomen zijn, dan kunnen we niet stoppen met tekenen."