Verhuizen, vrijlaten of laten inslapen: waarom oplossing voor orka's Wikie en Keijo zo moeilijk is

Na 50 jaar sluit het grootste dolfinarium van Europa de deuren in het Franse Antibes. En dan rijst de vraag: wat met de 4.000 gevangen dieren? Voor hen moet nu een nieuwe verblijfplaats gevonden worden. Vooral voor de populaire orka's Wikie en Keijo is dat niet evident, stelt Jan Haelters, zeezoogdierenexpert bij het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen. 

Een orka wordt gemiddeld zo'n 10 meter lang, weegt ongeveer 5.000 kilo en zwemt dagelijks 150 kilometer volgens het WWF. Bovendien is het dier ook sociaal en leeft het dus graag bij zijn familie, met verschillende generaties samen. 

"Het is onmogelijk om een groep van pakweg 6 orka's in gevangenschap te houden", stelt Haelters. Daarom zitten de zeezoogdieren vaak alleen opgesloten, maar dat maakt hen ongelukkig. "Ze tonen in gevangenschap vaak tekenen van stress, maar vervelen zich ook. Een orka is zeer intelligent, je moet die voortdurend entertainen of bezighouden, anders worden ze gek", legt Haelters uit. 

Daardoor gaan ze dingen doen die ze in de natuur niet zouden doen: "Op Tenerife ging een orka opzettelijk op het droge liggen", aldus Haelters. 

Een orka is dus niet gemaakt om in gevangenschap te leven, stelt Haelters. En daarvan is hun levensverwachting het grootste bewijs. "Een orka wordt oud, maar in gevangenschap is dat veel minder", zegt Haelters. Een vrouwelijke orka zou in het wild zo'n 50 à 80 jaar worden, in gevangenschap ligt hun leeftijd veel lager. Een mannetje wordt sowieso minder oud, en leeft zo'n 30 tot 50 jaar. 

Toch worden de dieren al jarenlang gevangengehouden en tentoongesteld. Healters merkt wel op dat de publieke opinie daarover de laatste jaren gekeerd is. En ook wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de effecten van gevangenschap eerder negatief zijn. 

Gevolg daarvan is dat steeds meer dolfinaria en aquaria de deuren sluiten, maar daarmee wordt meteen een nieuw probleem gecreëerd. Want wat gebeurt er met de dieren die jarenlang gevangen zaten? "Dat is een zeer moeilijke kwestie, waarover men zich ook in België het hoofd breekt", zegt Haelters. 

Het droomscenario onder de natuurliefhebbers is vrijlating, al wijst Haelters meteen naar slechte ervaringen in het verleden. Denk aan de geliefde orka Keiko, bekend van de jaren 90-film 'Free Willy'. 

De publieklieveling werd gevangengenomen toen hij 2 jaar was, en raakte zeer snel gewend aan sociaal contact met mensen. Na de opnames van 'Free Willy', werd bekend dat het zieke dier in een klein bassin leefde in Mexico-Stad. Onder publieksdruk werd geprobeerd om hem vrij te laten, maar dat was niet evident. Hij kon zich nooit helemaal re-integreren met andere orka's en overleed uiteindelijk aan een longontsteking. 

Vrijlating is dus een weinig plausibele piste volgens Haelters. 

Lolita, die andere beroemde orka uit de Verenigde Staten, zou daarom eerst mogen zwemmen in een afgebakend bassin, om te leren jagen en spieren te kweken. Kostprijs van die actie zou zo'n 20 miljoen geweest zijn, ware het niet dat ze nog in gevangenschap overleed voordat ook maar iets ondernomen kon worden. 

Een zeezoogdier kan in een afgebakend bassin wel voorbereid worden op leven in het wild, stelt Haelters. "Maar dat is erg duur, en het risico op genetische vervuiling is groot. Een orka uit de Middellandse Zee heeft andere genen dan eentje die zwemt bij de Caraïben. Een mix van beide is niet wenselijk", verklaart Haelters. 

Hoewel we bij ons steeds meer dolfinaria zullen zien verdwijnen, hinkt de rest van de wereld nog wat achterop. Zowel op de Caraïben als in Egypte of China worden de dieren nog gebruikt om shows op te voeren volgens Haelters. 

Al komen die mogelijke opvangplaatsen ook steeds vaker negatief in het nieuws. "Uiteindelijk werk je richting een uitdoofscenario. Je mag niet meer kweken met die dieren, dus de orka's die nu leven in gevangenschap zullen sterven en niet vervangen worden", verklaart Haelters. "Zo zal het probleem zichzelf oplossen binnen enkele decennia." 

Dan rest nog euthanasie. 'Die optie valt zeker te overwegen, en is soms zelfs beter voor het dierenwelzijn", legt Haelters uit. "Niemand zal zijn nek durven uitsteken om de orka's uit Marineland in Frankrijk te laten inslapen, want dat is niet maatschappelijk aanvaard." 

En daarmee is het lot van de orka's dus nog niet beklonken. "Zo'n park sluit je niet van de ene dag op de andere. Ik ben er zeker van dat het park alle opties al heeft overwogen, en dus al een oplossing heeft voor het probleem", concludeert Haelters.