Geloof nooit zomaar alle medische informatie die je op TikTok, Instagram of andere sociale mediakanalen te zien krijgt. Je moet maar even door TikTok scrollen en je komt wel een video tegen waarin iemand in een doktersjas medisch advies geeft. Van het promoten van supplementen om beter te slapen of te vermageren tot zelftests voor je mentale gezondheid. Hoe betrouwbaar is dat advies? En hoe kom je erachter of de maker wel een echte arts is? Tim Verheyden van Team 'WinWin' en de Orde der Artsen geven tips.
Hoe betrouwbaar is dokter TikTok of dokter Instagram? "Check altijd wie de maker is, voor je hem gelooft"
Kiara Vervliet
Gepubliceerd:
Xavier Taveirne is jouw consumentenman. Hij presenteert elke werkdag tussen 9 uur en 10 uur 'WinWin' op Radio2. Tim Verheyden is journalist bij VRT NWS en maakt deel uit van het team van 'WinWin'. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
"Smeer deze olie aan je voeten en je slaapt beter." Of "drink deze thee voor je gaat slapen en je valt zoveel kilo's af" en "Heb je 5 of meer van deze symptomen, dan heb je ADHD." Het zijn enkele voorbeelden van duizenden video's op sociale media zoals TikTok en Instagram. Heel wat jongeren doen beroep op die kanalen om antwoorden te zoeken op hun vragen.
Dat kan risico's inhouden omdat het op het eerste zicht niet altijd duidelijk is of de persoon in de video wel een echte dokter is of iemand is die er niets van kent. Daarom is het altijd belangrijk om onderzoek te doen naar de persoon in de video. Dat is een van de tips van Tim Verheyden, journalist voor VRT NWS en lid van Team 'WinWin'.
Haal de detective in jezelf naar boven
"Dubbelcheck altijd of wat je ziet niet alleen geloofwaardig lijkt, maar dat ook echt is. Je hebt vaak de neiging om naar iets te kijken, die informatie te volgen en te geloven. Dat is ook normaal, want zo werken sociale media. Maar ga in detectivemodus en onderzoek wie de persoon in de video is."
Wil dat zeggen dat je je vergrootglas moet bovenhalen? "Ongeveer. Begin bij de biografie op hun profiel. Wie zijn ze? Zijn het artsen of therapeuten? Of eerder coaches en influencers die gezondheidstips delen om likes en volgers te verzamelen? Verder zoek je best naar het doel van de persoon. Maakt de persoon de video zodat je een afspraak bij hem of haar zou boeken, dan is dat een commercieel doel. Dat kan een eerste alarmsignaal zijn. Als het doel eerder informatief is, dan zal je makkelijker de bron vinden vanwaar die persoon zijn info vandaan haalt."
"Ga ook na of de persoon deel uitmaakt van een erkende praktijk of organisatie. Dat doe je door TikTok te verlaten en Google erbij te nemen. Zoek welk diploma die mensen bijvoorbeeld hebben. Als je alleen op TikTok blijft, dan doe je je research niet goed genoeg."
Niet alleen misinformatie, ook echte dokters op TikTok
Hoewel je best kritisch omgaat met berichten en video's die medische informatie geven op sociale media, wil dat niet zeggen dat alle makers ongenuanceerde kwakzalvers zijn die bewust of onbewust foutieve informatie verspreiden. "Net door die grote hoeveelheid misinformatie zien echte dokters de noodzaak om juiste medische informatie te verspreiden op sociale media", stelt Verheyden gerust.
Zulke video's kunnen nooit een pasklaar antwoord geven voor jou en jouw gezondheid
Professor Michel Deneyer, Orde der Artsen
Zo heb je dokter Maarten Van Clé. "Hij is een Vlaamse dokter die in opdracht van de organisatie Gezondheid en Wetenschap video's maakt met juiste informatie. Het valt meteen op dat hij een echte dokter is doordat hij zich linkt aan een Gezondheid en Wetenschap en verwijst naar bronnen of factchecks op de website. Als je hem dan opzoekt op Google vind je tal van artikels."
Stel vragen over je gezondheid, maar aan serieuze bronnen
De Orde der Artsen, een instelling waar elke arts zich verplicht bij moet inschrijven, is het eens met de tips van Tim Verheyden. Professor Michel Deneyer van de Orde der Artsen wil dat de kijkers kritisch zijn. "Iedereen mag kijken naar wat hij of zij wil, maar stel jezelf altijd de vraag: wie is deze persoon? En verwacht niet dat zulke video's een pasklaar antwoord geven voor jouw gezondheid. Neem dat advies niet klakkeloos over, want elke mens is anders en dus is de gezondheid ook bij iedereen anders."
"TikTok is een leuke bron voor grappige kattenfilmpjes en ontspanning, maar niet voor medische informatie. Je gezondheid is iets serieus en dat moet je ook zo nemen door de juiste bronnen te gaan raadplegen, zoals de website Gezondheid en Wetenschap, die van de Hoge Gezondheidsraad van België, het Antigifcentrum, Domus Medica voor huisartsen en onze ziekenhuizen."
Het is goed dat patiënten vooraf medische info opzoeken via betrouwbare bronnen. Zo kan een dokter de patiënt als een evenwaardige partner behandelen
Professor Michel Deneyer, Orde der Artsen
Volgens Deneyer is het moeilijk om makers strengere regels op te leggen om zo medische desinformatie een halt toe te roepen. Ook doctoraatsonderzoeker Roxan Degeyter van de KU Leuven denkt er zo over. "Er is een onderscheid tussen commerciële en expressieve meningsuiting. In dat eerste geval promoten influencers bijvoorbeeld producten omdat ze daarvoor betaald worden of omdat ze geld verdienen door die producten te verkopen. Commerciële meningsuiting kan makkelijker beperkt worden bij desinformatie."
Anders is het met meningen over producten - zoals bijvoorbeeld afslankmiddelen of voedingssupplementen - waar de videomaker geen commerciële belangen bij heeft. "Die vallen dan onder expressieve meningsuiting. Het wordt moeilijk wanneer het over gezondheidsclaims gaat die mogelijk misleidend of schadelijk zijn, maar geen commercieel doel hebben. In de Europese Unie is het verspreiden van onjuiste of misleidende informatie op zichzelf niet illegaal, omdat de vrijheid van meningsuiting ook het recht omvat om onjuiste meningen te uiten."
De Orde der Artsen vindt het een positieve evolutie dat patiënten zelf al de nodige medische informatie opzoeken. Als dat gebeurt via betrouwbare bronnen. "We kunnen een betere gezondheidszorg bieden wanneer patiënten zelf al juiste informatie opzoeken. Zo zullen artsen en patiënten elkaar kunnen benaderen als evenwaardige partners."
