Het was de voormalige eerste minister, Yves Leterme, die in De Tijd de vergelijking maakte tussen de onderhandelende partijvoorzitters en de acteurs in een soap. “Door zich als acteurs in een soap te gedragen, zetten ze wel hun geloofwaardigheid op het spel”, zei hij letterlijk. Voor de waarnemers krijgen de onderhandelingen inderdaad de allures van een soap. Je kan zulke onderhandelingen, net als een populaire tv-reeks, op de voet volgen, van dag tot dag; of je kan na 2 weken vakantie terug inschakelen, om vast te stellen dat er weinig is veranderd.
Koffiedik kijken en ingewanden lezen, meer kunnen waarnemers federale formatie na 7 maanden niet doen
Ivan De Vadder
Gepubliceerd:
1. Voor de 17e keer naar de koning
Morgen trekt formateur Bart De Wever voor de 17e keer naar het paleis om de koning te informeren over de 'vooruitgang' bij de onderhandelingen. De koning is bij deze onderhandelingen een geprivilegieerd waarnemer die zijn informatie uit de eerste hand krijgt. De andere waarnemers, u en ik, moeten het vaak stellen met gecodeerde boodschappen die vaak bedoeld zijn om een werkelijkheid te kneden of om op zijn minst de verwachtingen aan te passen.
Waarnemers zijn daarmee vaak niet meer dan veredelde koffiedikkijkers en ingewandenlezers. Uit de veelheid van boodschappen -want de voorzitters communiceren wel héél vaak, waardoor Yves Leterme ook “de indruk heeft dat sommigen genieten van het BV-schap”- moeten die waarnemers proberen een zinvolle boodschap te halen.
Op dit moment krijg je -als waarnemer- dus te horen dat “er voor het eerst in de diepte wordt onderhandeld”, dat alles “constructief verloopt”, maar dat “het buffet op de tafel staat en alles te nemen of te laten is”. Het zijn maar enkele voorbeelden van de gecodeerde boodschappen die de voorzitters op dit moment gretig gebruiken. Al is het wel cynisch om na 6 maanden te moeten horen dat er eindelijk “constructief” en “in de diepte wordt onderhandeld”.
Het is opvallend hoe vaak enkele hoofdrolspelers aan het woord komen, en die frequentie zal met de nieuwjaarsrecepties alleen nog maar toenemen. Gisteren beet de MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez al de spits af op de eerste provinciale nieuwjaarsreceptie van de MR in Doornik.
Hij bleef herhalen dat er voor de zware budgettaire oefening geen nieuwe belastingen nodig zijn, maar dat het belastinggeld beter moet worden besteed. In zijn toespraak had hij over het beperken van de werkloosheid in de tijd, het aanpakken van de “ingebeelde zieken”, en het verminderen van het gewicht van een “zwaarlijvige overheid”.
In Le Soir van dit weekend maakte Bouchez definitief komaf met het idee dat de Open VLD Vooruit zou kunnen vervangen bij de onderhandelingen. Ook gisteren, op zijn eerste nieuwjaarstoespraak, herhaalde Bouchez dat hij maar één doel voor ogen heeft: het vormen van een Arizonacoalitie met aan het hoofd Bart De Wever. Nog in Le Soir lanceert hij het idee dat alle onderhandelende voorzitters het beste in de regering kunnen stappen. Er wordt gefluisterd dat Bouchez daarmee het pad effent voor zichzelf, hij ziet zich al als minister van Binnenlandse Zaken.
Bouchez is één van de hoofdrolspelers die het vaakst aan het woord blijft, ook tijdens de onderhandelingen. De voorzitter van Vooruit, Conner Rousseau, én de voorzitter van CD&V, Sammy Mahdi, communiceren meestal via Instagram. Bij Mahdi beperkt zich dat meestal tot een foto, Conner Rousseau liet verleden week nog optekenen dat "er enkel een akkoord kan zijn als dit socialer is".
Opnieuw zo'n boodschap: de socialisten zien nog geen doorbraak, omdat het akkoord nog socialer moet, en daar blijven zij voor vechten. Als het lukt, is dat hun verdienste; als het mislukt, hebben zij er tenminste voor gevochten.
Waarnemers zoals u en ik kunnen uit al deze boodschappen maar één conclusie trekken. Bouchez wil de indruk geven dat hij er alles aan doet om deze regering te laten slagen, het liefst voor het einde van de maand. En voor de MR-voorzitter is het landingsgestel alvast uitgeklapt. Bij Vooruit blijft de vraag naar een "meer sociaal akkoord". Ook die boodschap is al talloze keren de wereld ingestuurd.
2. Het is Arizona of de chaos
Zelfs formateur Bart De Wever laat zich de laatste tijd niet onbetuigd in de communicatie. In interviews voor VRT NWS, VTM, Het Laatste Nieuws en Gazet van Antwerpen klinkt dezelfde boodschap. “Ik heb naar iedereen geluisterd en de nota al 40 keer herschreven. Er is een einde aan alles. Het buffet staat op tafel. Het is te nemen of te laten.”
De kans op de geboorte van de Arizonaregering voor het einde van de maand is volgens De Wever al een tijdje “fiftyfifty”. Morgen vraagt de formateur zijn laatste verlenging aan koning Filip, met een definitieve en harde deadline op het einde van de maand.
Hier is de boodschap dus: het is Arizona of de chaos. Waarnemers zoals u en ik moeten daaruit concluderen dat er nu maar beter hard wordt doorgewerkt om alles tot een goed einde te brengen. Want het heeft geen zin meer om de uitgangspunten in vraag te stellen.
Ondanks het feit dat verschillende partijen onlangs nog (méér dan honderden) amendementen hebben ingediend. Ironisch genoeg -zo zeggen sommige partijen- hebben net die amendementen ertoe geleid dat er nu “traag maar gestaag” “constructief” en “in de diepte wordt onderhandeld”.
Nogmaals, het is cynisch om dat na 7 maanden te mogen aanhoren. En dan nog zijn er veel redenen om niet elke dag samen te komen: staatsbegrafenissen, nieuwjaarsrecepties en kerstmarkten.
Gisteren, tijdens de alternatieve Nieuwsjaarsreceptie in Antwerpen, op de kerstmarkt daar, toonde De Wever zich optimistisch(er) over de vooruitgang in de formatiegesprekken. "Het wisselt van dag tot dag. Maar alles wat nodig is om een regering te maken, ligt op tafel. (...) Het regeerakkoord staat zwart-op-wit, dus het kan eigenlijk niet lang meer duren. Het is een kwestie van uit het buffet te nemen wat nodig is en dan te zeggen of je het wil opeten. Het kan eigenlijk niet lang meer duren."
De burger én de waarnemers, zoals u en ik, kunnen er alleen maar moed uit putten. En de vraag die nu opduikt, is of die maand januari wél voldoende zal zijn om alle details van het regeerakkoord te bespreken. Opnieuw is het cynisch dat we die gedachte na 7 maanden te horen krijgen.
3. Onderhandelen met "een half hysterische kerel"
Het zijn vooral de oud-politici die zich ergeren aan de methode van de nieuwe generatie. Yves Leterme vergeleek het geheel in De Tijd met een “soap” waarbij hij de indruk heeft dat “sommigen genieten van het BV-schap”. En in De Standaard gelooft Louis Tobback, een socialist die destijds met Dehaene regeerakkoorden sloot, er niet meer in: “In 'Het conclaaf' (een verkiezingsprogramma op VTM) zijn meerdere dingen gezegd die onder Jean-Luc Dehaene voldoende waren geweest om er als formateur meteen mee op te houden. Wat bezielt hen? Waarom doet Bart De Wever daaraan mee?”.
Die transparantie is de oud-politici een doorn in het oog. En vooral Tobback heeft er geen goed oog in. “Hier ontbreekt het vertrouwen in elkaar totaal, ook in hoofde van de formateur. Niemand steekt de nek uit voor elkaar.” Bovendien zitten ze aan tafel “met een half hysterische kerel die continu zit te roepen dat hij de verkiezingen gewonnen heeft in Wallonië”, voegt Tobback er nog aan toe.
De “nieuwe generatie” politici -en daar behoort ook Bart De Wever als oudgediende bij- heeft blijkbaar minder moeite met de transparante communicatie. Want ook bij de tweede (eindejaars)aflevering van het programma doken de onderhandelende voorzitters – op de voorzitter van Les Engagés, Maxime Prévot, na- weer op in het Waalse kasteel.
Er waren tijden dat politici zich terugtrokken op kastelen, ver weg van het publiek, om te onderhandelen. Nu worden de onderhandelingen dunnetjes overgedaan in die kastelen, op vraag van de media. Het grote verschil is dat de politici vroeger -ondanks de kritiek op het gebrek aan transparantie- wel met akkoorden buitenkwamen. Nu blijft het koffiedik kijken naar de afloop van deze onderhandelingen.
