Kinderen nemen minder geneesmiddelen, maar gebruik van ADHD-medicatie, antidepressiva en maagzuurremmers in de lift

De studiedienst van CM Gezondheidsfonds onderzocht de facturatiegegevens van terugbetaalde geneesmiddelen bij CM-leden tussen 0 en 18 jaar van 2013 tot en met 2023.

Uit dat onderzoek blijkt dat het medicatiegebruik bij kinderen en jongeren over het algemeen daalt: in 2023 werd bij 57 procent van de jonge CM-leden minstens één geneesmiddel terugbetaald, in 2013 was dit nog bij 62 procent van de kinderen.

Ook de uitgaven van de ziekteverzekering aan geneesmiddelen kenden een daling: tussen 2013 en 2023 daalden de uitgaven met 8 procent.

Antibiotica blijken de grootste daler in het onderzoek, vooral bij amoxiciline en amoxiciline met clavulaanzuur. Dat zijn antibiotica die vaak worden gebruikt bij luchtweginfecties. Het aantal gebruikers daalt daar respectievelijk met 16 en 45 procent in 10 jaar tijd. 

Het antibioticum Flucloxacilline (tegen huidinfecties) gaat tegen de trend in , want dat heeft aan populariteit gewonnen: daar valt een stijging op te tekenen van 66 procent. 

Antibiotica zijn de grootste dalers, maar CM waarschuwt dat het antibioticagebruik in België nog steeds hoger ligt dan het Europese gemiddelde.

"Het blijft belangrijk om zorgverleners en patiënten grondig te informeren over de risico’s van antibioticaresistentie", vertelt CM-voorzitter Luc Van Gorp. "We hopen dat de verschilende communicatiecampagnes die hier al rond zijn gevoerd, met regelmaat herhaald worden zodat we kunnen blijven sensibiliseren."

Naast een algemene daling, vallen er ook enkele stijgingen op. Volgens CM zit de meest verontrustende stijging in het onderzoek bij de geneesmiddelen voor het zenuwstelsel, zoals ADHD-medicatie en antidepressiva. Voor ADHD-medicatie stijgt het aantal gebruikers tussen 2013 en 2023 met 31,5 procent.

Het gebruik van antidepressiva nam dan weer toe met 43 procent. Dat bracht het totale aantal adolescenten dat in 2023 antidepressiva gebruikte op 1,6 procent. 

Dat het gebruik van ADHD-medicatie sterk in de lift zit, toonde eerder onderzoek al aan. Maar Van Gorp benadrukt dat voorzichtigheid geboden blijft, want het gebruik van deze geneesmiddelen is niet zonder risico. Zo gaat het gebruik van ADHD-medicatie vaak gepaard met bijwerkingen als verminderde eetlust, angst en verdriet. 

"Psychologische begeleiding is een belangrijke eerste stap in de behandeling van bijvoorbeeld ADHD en depressies", vertelt Van Gorp. "Toch zien we dat het gebruik van deze medicatie alsmaar stijgt en vaak ook niet gepaard gaat met psychotherapie." Van Gorp pleit voor een betere toegang tot psychologische zorg, zodat onnodig medicatiegebruik vermeden kan worden.

Daarnaast is er volgens CM ook nood aan duidelijke richtlijnen en een multidisciplinaire samenwerking, zodat kinderen en jongeren die een medicamenteuze behandeling krijgen voor psychische stoornissen dit op een veilige en gecontroleerde manier kunnen doen.

De top 5 van de meest gebruikte terugbetaalde geneesmiddelenklassen blijft per leeftijdscategorie onveranderd ten opzichte van 2013, behalve bij de adolescenten. Zij namen in 2023 opmerkelijk meer maagzuurremmers dan 10 jaar geleden. ​Het gebruik bij adolescenten stijgt van 2,8 procent in 2013 naar 3,9 procent in 2023.

Het gaat hier om de protonpompinhibitoren (PPI), geneesmiddelen die vaak goed te verdragen zijn. Maar CM waarschuwt voor bijwerkingen zoals hoofdpijn en een verhoogde kans op een reboundeffect (waarbij de symptomen terugkomen wanneer je geen medicatie meer neemt). Er zijn ook aanwijzingen dat langdurig gebruik schadelijk is voor bijvoorbeeld de nieren en het beendergestel. ​ 

Bij jonge kinderen merkten de onderzoekers een off-label-gebruik voor deze geneesmiddelencategorie op. Ze worden bij zuigelingen vaak voorgeschreven in de strijd tegen reflux, hoewel ze niet goedgekeurd zijn voor gebruik bij kinderen jonger dan 1 jaar. Het totale aantal zuigelingen dat PPI kreeg voorgeschreven, steeg van 2,7 procent in 2013 naar 3,1 procent in 2023. ​

"Dankzij de maximumquota voor maagzuurremmers die nu zijn ingevoerd door het RIZIV, kan overconsumptie hopelijk vermeden worden", zegt Luc Van Gorp.

Een andere opvallende daling is te vinden bij de orale anticonceptie, al blijft het wel de meest gebruikte geneesmiddelencategorie bij adolescenten. Het totale aantal gebruikers daalde met 16 procent in vergelijking met 2013. Vrouwen onder de 18 jaar blijken steeds vaker voor een hormoonspiraal te kiezen, op 10 jaar tijd ging het aantal terugbetalingen van 52 naar 483.

Naast deze veranderende anticonceptiekeuzes blijven volgens CM de behoeften op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg van jongeren een cruciale kwestie die bijzondere aandacht verdient. 

"We vragen politici om inspanningen te blijven doen om de toegang tot psychologische zorg te verbeteren", verduidelijkt voorzitter Van Gorp. "Sinds 1 februari 2024 kunnen jongeren jonger dan 24 jaar goedkoper terecht in de eerstelijns psychologische zorg, maar het huidige budget is ontoereikend om in alle behoeften te voorzien. We vragen daarom dat het aanbod wordt versterkt zodat er kan worden ingespeeld op alle hulpvragen van kinderen en adolescenten."