Tijdens het bezoek van de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock aan Damascus heeft de nieuwe leider van Syrië Ahmed al-Sharaa geweigerd haar hand te schudden, omdat ze een vrouw is. Nochtans stonden vrouwenrechten hoog op de agenda tijdens de trip. Minister Baerbock reageert niet verrast op het voorval. "Mijn hand zou niet geschud worden, dat werd me op voorhand duidelijk gemaakt", zei ze.
Nieuwe Syrische leider wil hand van Duitse minister Annalena Baerbock niet schudden tijdens bezoek aan Damascus
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
"Een handdrukschandaal", kopt de Duitse sensatiekrant Bild, nadat de nieuwe Syrische leider al-Sharaa heeft geweigerd om de hand van de (vrouwelijke) Duitse minister van Buitenlandse Zaken te schudden. Ook op X ontaardde het voorval in een online debat. Europees Parlementslid Assita Kanko noemt het incident "een vernedering". "Als een vrouw en als een parlementslid vind ik dit wansmakelijk. Het zegt veel over het beleid dat ze (de nieuwe Syrische autoriteiten, red.) zullen voeren", schrijft ze.
Jean-Noël Barrot, de (mannelijke) Franse minister van Buitenlandse Zaken, die samen met Baerbock een bezoek bracht aan Damascus, kreeg wél een handdruk van al-Sharaa. Dat kwam voor Baerbock niet als een verrassing. "Toen ik hierheen reisde, werd me meteen duidelijk gemaakt dat ik geen gewone handdruk zou krijgen", vertelt ze aan Duitse media. "Nochtans zijn vrouwenrechten een duidelijke indicator van hoe vrij een samenleving is."
"Het was ook meteen duidelijk dat niet alleen ik maar ook de Franse minister, die visie niet deelde. Vervolgens heeft de Franse minister zijn hand niet uitgestrekt", benadrukt ze.
Op beelden van het voorval is inderdaad te zien dat de Franse minister zijn hand aarzelend uitsteekt, maar uiteindelijk toch een handdruk (al is het geen hartelijke) uitwisselt met al-Sharaa.
De Franse minister van Buitenlandse Zaken reageert wel dat hij tijdens het bezoek "duidelijke signalen heeft gekregen van de nieuwe Syrische autoriteiten dat er een brede deelname - en dan vooral door vrouwen - zal zijn bij de politieke transitie".
Een handdruk in de islam: waarom kan het (niet)?
In de islam wordt het aanraken van iemand van het andere geslacht (die geen directe familie is) soms beschouwd als ongepast. Dit komt voort uit het idee van haya (bescheidenheid), wat centraal staat in islamitische waarden.
Het kan bedoeld zijn om situaties te vermijden waarin lichamelijk contact, zelfs een handdruk, verkeerd geïnterpreteerd kan worden als iets intiemers. In plaats van een handdruk geven sommige moslims een knikje, een glimlach of leggen hun hand op hun hart als teken van begroeting en respect.
In sommige gevallen worden handdrukken tussen mannen en vrouwen ook als taboe gezien, los van de religieuze context. Dit is echter geen universele regel. Niet alle moslims volgen dezelfde richtlijnen en gewoonten kunnen erg verschillen.
Wrange nasmaak
De trip was het eerste bezoek van EU-ministers aan Syrië, maar het laat een wrange nasmaak na. Nochtans waren vrouwenrechten een belangrijk punt op de agenda tijdens de reis. Er wordt immers gevreesd dat HTS, de rebellengroep die nu aan de macht is gekomen in Syrië en waar al-Sharaa deel van uitmaakt, de rechten van vrouwen en minderheden in het land niet zal beschermen.
HTS probeert afstand te nemen van zijn extremistische banden (de groep werd in 2017 opgericht en kwam direct voort uit de terreurorganisatie Al Qaeda). Ze proberen zich nu als een meer gematigde onafhankelijke beweging voor te stellen, maar toch zijn er twijfels of die houding wel oprecht is.
In Idlib, de provincie in Noord-Syrië waar HTS jarenlang de plak zwaait, was er een uiterst strenge benadering van vrouwenrechten. Er golden strikte kledingvoorschriften voor vrouwen en hun rol in het openbare leven was strikt gereguleerd.
Sofagate
Het voorval in Syrië doet denken aan het zogenoemde "sofagate"-incident. In 2021, tijdens een bezoek van de toenmalige voorzitter van de Europese Raad Charles Michel en de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen aan Turkije, stond er geen stoel klaar voor Von der Leyen. Ze moest uiteindelijk plaatsnemen in een sofa iets verderop. Charles Michel reageerde wat ongemakkelijk, en nam uiteindelijk gewoon plaats naast Turks president Erdogan.
Von der Leyen zei later dat ze zich "gekwetst" en "alleen" voelde tijdens het incident. Ze beschuldigde Erdogan van seksisme.
