De eerste versie van Kuifje, de iconische stripfiguur van de Belgische striptekenaar Hergé, kan sinds 1 januari rechtenvrij gebruikt worden in de Verenigde Staten (VS). Volgens journalist en stripkenner Patrick Van Gompel zijn er wel een aantal belangrijke beperkingen. Zo kan Kuifje voorlopig enkel in zwart-wit worden afgebeeld. In Europa belandt deze eerste versie van de figuur pas in 2054 in het publieke domein.
Kuifje en zijn hond Bobbie kunnen gebruikt worden omdat de auteursrechten op de 2 stripfiguren zijn vervallen. Dat gebeurt in de VS 95 jaar na de eerste publicatie. Elk jaar komen op deze manier duizenden kunstwerken, muziekstukken, films, boeken en andere creaties in het publieke domein terecht.
Zo kan vanaf dit jaar ook de stripfiguur Popeye vrij gebruikt worden. In 2025 komen ook bekende werken zoals ‘A farewell to arms’ van schrijver Ernest Hemingway in het openbare domein terecht. Nog een opvallend voorbeeld: vorig jaar vervielen al de auteursrechten op de oorspronkelijke versie van Disney-icoon Mickey Mouse.
In Europa duurt het langer voordat Kuifje in het publieke domein terechtkomt. "Hier gebeurt dat pas 70 jaar na de dood van de auteur", legt journalist en stripkenner Patrick Van Gompel uit in De Ochtend op Radio 1. Voor Hergé, die in 1983 overleed, betekent dat dat Kuifje pas in 2054 vrij te gebruiken is.
Alleen de eerste versie
Maar ook in de VS zijn er nog heel wat beperkingen. Alleen de eerste versie van Kuifje, zoals die verscheen in Hergé's eerste verhaal ‘Kuifje in het land van de Sovjets’ uit 1929, mag gebruikt worden.
"Kuifje is ontstaan op 10 januari 1929. Dat was in zwart-wit", zegt Van Gompel. Dat wil zeggen dat het figuurtje niet gebruikt mag worden met zijn kenmerkende blonde haar of bruine pofbroek. "Die kleuren zijn pas veel later gekomen."
Ook zijn uiterlijk was anders: Kuifje had een ronder hoofd en een molliger postuur dan de figuur die het grote publiek vandaag kent.
Toch kansen voor creativiteit
Ondanks deze beperkingen denkt Van Gompel dat de eerste versie van Kuifje toch gebruikt zal worden. "Hij is toch redelijk populair. Er zijn van Kuifje 300 miljoen boeken verkocht, ook in de VS. Het is misschien niche, maar de stripliefhebbers kennen hem daar. Er is ook een animatiefilm gekomen van Steven Spielberg."
Kuifje zou onder meer gebruikt kunnen worden in de reclame- en theaterwereld, zegt de stripkenner. "Auteurs kunnen gaan werken met herinterpretaties van Kuifje. Er kan ook een toename komen van academisch en cultureel onderzoek. Dat kan ook heel snel digitaal verspreid worden. Het zou dus kunnen dat Kuifje net door deze maatregel populairder wordt in de VS."
Manier om stripfiguren levend te houden
Ook andere stripfiguren kunnen op deze manier een tweede leven krijgen. "De stichting Marc Sleen heeft de rechten vrijgegeven van de figuren van Nero. Willy Linthout, van de Urbanus-strips, is nu al een album aan het maken met daarin figuren van Sleen. Het kan dus leiden tot nieuwe inspiratie voor veel mensen die daarmee bezig zijn", zegt Van Gompel.
Het gaat bij het vrijgeven van auteursrechten niet zozeer om het geld, zegt hij. "De stichting heeft die rechten vrijgegeven, juist opdat Nero zou blijven leven. Daar was nog weinig belangstelling voor."
Bij Kuifje in de VS zou geld wel een grotere rol kunnen spelen, zegt Van Gompel, al zijn de mogelijkheden voorlopig beperkt door de focus op de oorspronkelijke versies.
