In heel België deelden de lokale politiezones in 2023 ruim 1.300 bekeuringen uit aan automobilisten die geen voorrang verlenen aan voetgangers die zich op het zebrapad bevinden maar ook aan kwetsbare weggebruikers die zélf de wegcode overtreden en elkaar hinderen. Dat blijkt uit cijfers die VRT NWS opvroeg bij de politie.
In jaar tijd 'slechts' 1.300 boetes voor in gevaar brengen van voetgangers op zebrapaden en trottoirs
Met nog geen 4 boetes per dag in het hele land imponeren de cijfers allerminst maar de lokale politie schrijft dus wel degelijk bekeuringen uit in situaties waarin bestuurders van bijvoorbeeld auto’s, bestelwagens en vrachtwagens voetgangers op trottoirs en zebrapaden in gevaar brengen. Echter, kwetsbare weggebruikers vliegen soms zélf ook op de bon.
Wegcode bij een zebrapad
De Belgische wegcode is bijzonder complex. Bijna elke automobilist weet intussen al sinds de jaren 90 van de vorige eeuw dat voetgangers altijd voorrang op een zebrapad hebben. Fietsers en e-steppers die een zebrapad kruisen, moeten die voorrang echter ook verlenen. Jongere verkeersdeelnemers die nog geen rijbewijs haalden, zijn daar soms niet van op de hoogte. Het kan evengoed ook om oudere verkeersdeelnemers gaan van wie de kennis van het verkeersreglement ‘heel ver zit’.
Wie kreeg een boete voor het in gevaar brengen van voetgangers?
De cijfers van de politie bieden tegelijkertijd ook de ideale gelegenheid om een paar minder gekende verkeersregels even op te frissen. Een boete krijgen is immers nooit prettig. De tabel hieronder toont het aantal boetes voor het in gevaar brengen van voetgangers en dat voor het hele jaar 2023, per type van overtredingen en per type weggebruiker die de overtreding beging.
Boetes bij zebrapaden
Veruit de meeste boetes gingen effectief naar verkeersdeelnemers die geen voorrang verlenen aan voetgangers die zich op het zebrapad bevinden of die aanstalten maken om over te steken (Art. 40.4.2.). Dat gaat voor alle duidelijkheid om zebrapaden die niet door verkeerslichten beveiligd zijn. Zo kregen 604 automobilisten en 125 vrachtwagenbestuurders een boete. Ook bromfietsers, steppers en fietsers vlogen soms op de bon, maar die aantallen liggen een heel stuk lager.
Zoals hierboven al vermeld: de voorrangsregel ten aanzien van voetgangers op zebrapaden geldt niet alleen voor bestuurders van grotere gemotoriseerde voertuigen, maar wel degelijk voor alle bestuurders. Dus inclusief fietsers en andere kwetsbare weggebruikers, zoals gebruikers van ‘voortbewegingstoestellen’ zoals e-steps, monowheels, enzovoort.
Omgekeerd geldt ook dat je gebruikers van bijvoorbeeld rollators of elektrische rolstoelen voor personen met een verminderde mobiliteit op een zebrapad altijd voorrang moet verlenen, op voorwaarde dat die personen ‘stapvoets rijden’. In dat geval worden ze beschouwd als voetgangers en genieten ze in de wegcode aldus dezelfde bescherming (Art. 40.4.2. in combinatie met Art. 7bis al.5). In 2023 vlogen welgeteld 36 Belgen voor het niet verlenen van voorrang op de bon.
Fietsers (elektrisch of niet) en gebruikers van gemotoriseerde voortbewegingstoestellen zoals e-steps en monowheels genieten die voorrang op een zebrapad niet. Zelfs als ze stapvoets zouden rijden. Zij worden enkel als voetganger beschouwd wanneer ze afstappen en te voet met de fiets of het toestel naast zich in de hand het zebrapad gebruiken.
Wanneer een voetganger aan het oversteken is op een zebrapad dat beveiligd is door verkeerslichten, nét op een moment dat die verkeerslichten voor hem of haar op rood springen, dan moet je als kruisende weggebruiker toch nog voorrang verlenen, ook al is het voor jou al groen (Art. 40.4.1.). Voor de overtreding van die regel deelde de politie in 2023 een paar dozijn boetes uit. In dit geval gaat het vaak over voetgangers die traag ter been zijn en wat meer tijd nodig hebben om het hele zebrapad over te steken.
Hoe hoog zijn de boetes?
Overtreed je een verkeersregel die kwetsbare weggebruikers beschermt, dan gaat dat vaak om een zogenoemde overtreding in de derde graad. Bij een onmiddellijke inning door de politie kost je dat 174 euro. Kan je niet onmiddellijk betalen, dan krijg je snel een minnelijke schikking in de bus die 235 euro kost.
Betaal je niet, dan kan de overheid via een betalingsbevel overgaan tot loonbeslag zonder tussenkomst van de rechtbank. Dat bedrag is 35 procent hoger dan de minnelijke schikking. Daarnaast volgt ook een administratieve toeslag en soms een bijdrage aan het Fonds voor Slachtoffers van opzettelijke gewelddaden. Word je alsnog gedagvaard voor de politierechter, dan kan de boete oplopen tot 4.000 euro.
Andere boetes voor het in gevaar brengen van voetgangers
Tot slot kregen in 2023 ook ongeveer 200 automobilisten, vrachtwagenbestuurders, motards en fietsers een bekeuring omdat ze voetgangers op het trottoir of in bermen in gevaar brachten (Art. 40.1.1.). Dat kan gaan om automobilisten die even op het voetpad rijden om een inrit te bereiken of een parking te verlaten en daarbij niet goed op voetgangers hebben gelet. Evengoed kan het gaan om fietsers en e-steppers die voetgangers door hun rijgedrag in gevaar brengen op zogenoemde gemengde fiets- en voetpaden die aangegeven zijn met de verkeersborden D9 en D10.
Het aantal boetes over heel België ligt erg laag maar vergis je niet: lokale politiezones delen per jaar gezamenlijk ook honderden boetes uit aan fietsers en e-steppers die op gewone trottoirs aan het rijden zijn. Die cijfers zijn voor alle duidelijkheid niet opgenomen in dit onderzoek.
Je moet bijna pech hebben dat de politie je op heterdaad betrapt, maar de pakkans is er dus wel degelijk
Tot slot gaan sommige bekeuringen ook naar motorrijders die hun voertuig op het trottoir parkeren. Met uitzondering van specifieke zones mag dat in ons land wel degelijk op voorwaarde dat je het voetpad niet helemaal blokkeert. Doe je dat toch, dan kan je een boete krijgen.
De overige 140 boetes gingen naar nog andere overtredingen zoals weggebruikers die de aanwijzingen negeerden van gemachtigd opzichters die het oversteken van kinderen, scholieren, personen met een handicap of bejaarden op zebrapaden faciliteren.
Lage pakkans
Het aantal boetes dat de politie in 2023 uitschreef, maakt duidelijk dat de pakkans na fouten of asociaal gedrag bijzonder laag is. Er zijn elke dag immers miljoenen verplaatsingen in ons land. Een boete voor een overtreding is eerder toeval. Je moet bijna pech hebben dat de politie je op heterdaad betrapt. Maar de pakkans is er dus wel degelijk.
