De spanningen in het oosten van Europa lopen op nu het einde nadert van een overeenkomst tussen Rusland en Oekraïne over de doorvoer van gas. Oekraïne wil dat contract niet verlengen, waardoor Europa vanaf 1 januari geen Russisch gas meer kan ontvangen via de pijpleiding door Oekraïne. Als reactie dreigt Slovakije ermee om de steun aan Oekraïne af te bouwen. De gasprijs blijft intussen stijgen.
Slovakije dreigt met maatregelen tegen Oekraïne, dat geen Russisch gas meer wil doorvoeren naar Europa
"Vanaf 1 januari zullen we de situatie evalueren en de mogelijkheden bekijken om maatregelen te nemen tegen Oekraïne", zegt de Slovaakse premier Robert Fico in een videoboodschap op Facebook. "Als het onvermijdelijk is, zullen we de elektriciteitsleveringen aan Oekraïne stopzetten, die het nodig heeft tijdens stroompannes."
Slovakije is een van de Europese landen die Russisch gas toegeleverd krijgen via een pijpleiding door Oekraïne. De Russische en Oekraïense staatsenergiebedrijven sloten daar in 2019 een overeenkomst voor, maar die loopt af op 31 december. En Oekraïne wil die niet verlengen.
De Oekraïense president Volodimir Zelenski zei vorige week nog dat zijn land geen gas uit Rusland meer zal doorvoeren, tenzij hij garanties krijgt dat het Kremlin er niet financieel van profiteert zolang de oorlog duurt.
Geen zicht op nieuwe gasdeal
Volgens de Russische president Vladimir Poetin is het intussen te laat om de overeenkomst nog voor het einde van het jaar te verlengen. "Er is geen contract en het is onmogelijk om dit in 3 tot 4 dagen af te ronden", zei Poetin, die de schuld legt bij Oekraïne.
Dat zou betekenen dat landen als Tsjechië, Oostenrijk en Slovakije vanaf 1 januari geen Russisch gas meer kunnen ontvangen via de pijpleiding door Oekraïne. En dat ze een beroep zullen moeten doen op duurder vloeibaar gemaakt aardgas (lng).
Poetin herhaalde wel dat Rusland bereid is om gas aan Europa te leveren via de Yamal-pijpleiding in Polen. Het Oost-Europese land zette het contract voor de gasdoorvoer via die weg in 2022 stop.
Volgens premier Fico zou Slovakije ongeveer 500 miljoen euro aan doorvoerrechten mislopen als het gas via alternatieve routes naar Europa stroomt. Hij verwijst ook naar schattingen dat het de EU volgend jaar tot 120 miljard euro kan kosten, door hogere gas- en elektriciteitsprijzen.
Eerder riep Moldavië ook al de noodtoestand uit wegens "het tekort aan energiebronnen, dat rechtstreeks invloed heeft op de veiligheid van de staat en de burgers". Moldavië is voor zijn energievoorziening deels afhankelijk van de thermische centrale in Cuciurgan, in de pro-Russische en separatistische regio Transnistrië. 70 procent van de elektriciteit in die centrale wordt opgewekt met Russisch gas dat via Oekraïne wordt aangevoerd.
Gasprijs blijft stijgen
Oekraïne heeft vandaag wel een eerste lading lng ontvangen uit de Verenigde Staten. Volgens het Oekraïense energiebedrijf DTEK gaat het om ongeveer 100 miljoen kubieke meter gas, geleverd per schip in Griekenland.
De vloeistof zal nu weer in gas worden omgezet en vervolgens uitgewisseld worden via de Europese en Oekraïense gaspijpleidingen, luidt het. Rechtstreekse leveringen via de Zwarte Zee zijn niet mogelijk door de oorlog.
Door de oplopende spanningen is de Europese gasprijs gestegen richting het hoogste niveau van het jaar. Op de Amsterdamse gasbeurs is de prijs van gas voor levering in januari vandaag met ruim 3 procent gestegen, tot 47,18 euro per megawattuur. De brandstof is daarmee in de afgelopen 2 weken bijna 18 procent duurder geworden en nadert weer het hoogste niveau van dit jaar van ruim 48 euro, dat eind november werd bereikt.
Fico op de koffie bij Poetin
De Slovaakse premier Fico bracht vorige week zondag nog een bezoek aan Poetin in Moskou. Het bezoek druist in tegen de westerse strategie om Poetin te isoleren en unaniem steun te bieden aan Oekraïne. Na de Hongaars premier Viktor Orbán en de Oostenrijks kanselier Karl Nehammer is Fico pas het derde EU-staatshoofd dat Rusland heeft bezocht sinds de oorlog in Oekraïne.
Sinds zijn terugkeer aan de macht in de herfst van 2023 heeft de Slovaakse premier de militaire steun aan Oekraïne stopgezet en pleit hij voor vredesonderhandelingen. Daarmee gaat hij in tegen de westerse lijn, hoewel ook zijn land NAVO- en EU-lid is. Hij beschuldigt Kiev ervan de Russische gasleveringen, waarvan Slovakije sterk afhankelijk is, in gevaar te brengen.
