Is Elon Musk het geheime wapen van China?

"Er zijn ongelooflijk veel slimme en hardwerkende mensen in China, veel meer dan in de VS. De architectuur, de infrastructuur en de hogesnelheidslijnen zijn allemaal veel indrukwekkender dan wat we in Amerika hebben." Het is een uitspraak van Elon Musk in een recente aflevering op de Lex Friedman podcast.

"Ik ken de Chinese leiders goed", voegt Musk eraan toe "en ik heb begrip voor hun standpunten, ook over Taiwan". Het lijken vreemde uitspraken voor iemand die binnenkort een belangrijke positie zal innemen aan de zijde van president Trump, de man die van China vijand nummer 1 van de VS heeft gemaakt. 

Sinds een jaar of 5 is Elon Musk dan ook kind aan huis in China. In 2019 opende hij er de grootste Tesla-fabriek ter wereld, Giga Shanghai, waar elk jaar tot 1 miljoen auto's van de band kunnen rollen. De helft van alle Tesla's ter wereld worden er gemaakt, voor de lokale markt maar ook voor de uitvoer naar de VS en naar Europa.

Uniek aan de fabriek in Shanghai is dat ze volledig eigendom is van Musk en dat de Chinese overheid hem dus niet heeft gedwongen een joint venture op te zetten met een Chinese partner. Intussen bouwt Musk ook een fabriek voor 'megapacks', grote batterijen die ook woningen van elektriciteit kunnen voorzien. Ook de vergunning voor die fabriek was bijzonder snel geregeld na een bezoek van Musk aan de Chinese leiders in Peking.

En Elon Musk heeft nog een ambitieus project op stapel staan in China: de lancering van zelfrijdende auto's in Shanghai. Tot voor kort ving hij daarvoor bot in China, omdat de angst bestond dat Musk via de zelfrijdende auto's data naar de VS zou doorsluizen. Maar sinds Musk beloofde om een datacentrum IN China te bouwen, heeft hij ook daarvoor groen licht gekregen.

Volgens Qin Wang, studente journalistiek aan de VUB in Brussel, kan Elon Musk op bijzonder veel respect en bewondering rekenen in China: "Mensen weten alles over zijn carrière, maar ook over zijn privé-leven. Ze bewonderen hem als producent van Tesla, maar ook als visionair ondernemer die een heel zakenimperium heeft uitgebouwd."

Maar Musk heeft nog een troef in China en dat is zijn moeder, Maye Musk. Moeder Musk is diëtiste en ex-model die op haar 76e aan een tweede carrière is begonnen in China. Ze is er 'brand ambassador' voor verschillende merken, van mobiele telefoons tot matrassen, en heeft honderdduizenden volgers op sociale media. 

"Voor veel Chinese vrouwen is Maye Musk een rolmodel", zegt Qin Wang. "Hoe ze ontsnapte aan een gewelddadig huwelijk en nadien een eigen carrière uitbouwde. En ook als moeder wordt ze bewonderd: een vrouw die op haar eentje 3 zonen opvoedde die het vervolgens tot miljonair schoppen, daarvoor is in China veel achting."

Maar China heeft niet zomaar de rode loper uitgerold voor Elon Musk, er zit ook een strategie achter, zegt Tom van Dillen, die al bijna 25 jaar in China woont en werkt als consultant, onder meer in de autosector.

Chinese concurrenten hebben volgens hem goed naar het voorbeeld van Musk gekeken. "Ik denk dat hij echt een soort trendsetter is geweest voor wat ze wel eens CEO-branding noemen", zegt Van Dillen. "Als je kijkt naar wat er gebeurt met Chinese elektrische automerken op het ogenblik, dan zie je dat ze heel veel geleerd hebben van het voorbeeld van Musk." 

Chinese elektrische automerken zoals BYD en Nio hebben de afgelopen jaren enorme sprongen voorwaarts gemaakt, dankzij de technologie die Musk in China geïmporteerd heeft. En die concurrenten halen hun Amerikaanse voorbeeld intussen in: de verkoop van Tesla's is in 2024 in China gedaald, terwijl de verkoop van BYD bijvoorbeeld de hoogte is ingeschoten. 

Volgens Qin Wang heeft dat veel te maken met de economische toestand. "In 2019 was het bijzonder trendy om een Tesla te kopen, als je je dat kon veroorloven", zegt ze. Maar 5 jaar later is dat helemaal veranderd. Mensen kopen liever Chinese merken, omdat die betaalbaarder zijn, en ook om de Chinese economie te steunen."

De manier waarop Musk steeds dieper ingekapseld zit in China, maakt hem ook kwetsbaar, denkt Tom van Dillen. "Chinese spelers hebben Tesla op veel gebieden al ingehaald. Dus ik denk dat daar een spanningsveld voor Tesla ligt. Dat heeft met geopolitiek te maken, maar ik denk dat de markt in China voor Tesla zelf ook heel ingewikkeld kan worden."

Musk heeft de goodwill van China absoluut nodig voor zijn business in China. Dat werd onlangs al duidelijk, toen Musk de Republikeinse parlementsleden overtuigde om een wetsvoorstel dat was ingediend door de 2 partijen weg te stemmen, omdat het Amerikaanse investeringen in China beter zou screenen.

Kan Musk een wapen worden in de handen van China om het vijandige anti-Chinabeleid af te zwakken? Volgens Tom van Dillen zal het zo'n vaart niet lopen. Maar Musk kan wel de nodige nuance brengen in de relatie met China. "Ik denk dat we het moeten bekijken door een pragmatische en transactionele lens. Musk kan een brug worden tussen de 2 landen. Allemaal op voorwaarde dat de 'bromance' tussen Trump en Musk blijft duren natuurlijk." 

Naast Musk heeft Trump opvallend veel zogenoemde 'China-haviken' benoemd in zijn nieuwe regering, politici die China juist hard willen aanpakken. Qin Wang denkt dan ook niet dat Musk het verschil zal maken. "Ik zou hem niet zoveel krediet geven", zegt ze. "Musk zal Trump niet tegenhouden om een tweede handelsoorlog tegen China te starten. 'America First' blijft zijn motto."