Als er een duurzaam vredesbestand zou komen tussen Oekraïne en Rusland, zou dat voor burgers in Oekraïne net de aanleiding kunnen zijn om het land alsnog te verlaten. Dat blijkt uit een nieuwe studie van het Nederlandse onderzoeksinstituut Clingendael, waar ook migratie-expert Anouk Pronk aan heeft meegewerkt. "Hoe langer de ontheemding duurt, hoe meer de terugkeerintenties afnemen."
Zullen Oekraïners na de oorlog willen terugkeren? "Kans bestaat dat net nog meer mensen willen vertrekken"
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Door de Russische invasie zijn naar schatting 6 miljoen Oekraïners naar andere Europese landen gevlucht. Zij genieten een statuut van tijdelijke bescherming, dat al zeker tot maart 2026 geldt.
Toch rijst steeds vaker de vraag wat er met de Oekraïense vluchtelingen zal gebeuren als het conflict tussen Rusland en Oekraïne ten einde komt. Onder meer de aanstaande Amerikaanse president Donald Trump heeft al aangegeven dat hij zo snel mogelijk aan een vredesakkoord wil werken.
Het lijkt vanzelfsprekend dat de meeste Oekraïners na de oorlog zullen willen terugkeren naar hun thuisland. Een nieuwe studie van het Nederlandse onderzoeksinstituut Clingendael toont echter dat die veronderstelling niet helemaal klopt. De kans bestaat zelfs dat nog meer mensen uit Oekraïne zullen wegtrekken.
Uitreisverbod
"Het klinkt inderdaad wat gek", zegt Anouk Pronk bij De ochtend op Radio 1. Pronk werkt als migratie-experte voor het Clingendael-instituut. Volgens haar dragen er verschillende factoren bij tot die conclusie.
"Allereerst geldt er momenteel een uitreisverbod voor mannen tussen 18 en 60 jaar, omdat zij aan het front kunnen nodig zijn. Als de noodtoestand wordt opgezegd, stopt ook het reisverbod en bestaat de kans dat de mannen naar hun families in het buitenland trekken. Zo'n 77 procent van de Oekraïense vluchtelingen in de Europese Unie bestaat dan ook uit vrouwen en kinderen."
"Daarnaast zullen ook de economische vooruitzichten in Oekraïne meespelen", legt Pronk uit. "Heel wat vluchtelingen zijn aan het werk in hun opvangland en hebben zich in die maatschappij gevestigd, dus het kan goed zijn dat zij niet meteen willen terugkeren naar Oekraïne."
"Sommige vluchtelingen wonen nu al 3 jaar in hun opvangland: hoe langer de ontheemding duurt, hoe meer de terugkeerintenties afnemen. We zien dat die intenties in Europa nu al met 20 procent zijn gedaald."
Europese alternatieven zoeken
Voor Oekraïne is een massale uitloop een demografische nachtmerrie, zegt Pronk. De regering heeft zijn bevolking nodig om de economie opnieuw op te starten en aan de heropbouw te kunnen beginnen. "Oekraïne is de Europese lidstaten dankbaar voor de opvang tijdens de oorlog, maar wil ook dat die landen meewerken aan de terugkeer zodra de situatie opnieuw veilig is."
Daarnaast is er ook de vraag of het voor de vluchtelingen na de oorlog überhaupt mogelijk is om te blijven. Het statuut van tijdelijke bescherming is verlengd tot maart 2026, maar er zijn indicaties dat de lidstaten daarna de Oekraïners niet langer willen opvangen of willen terugsturen. Dat is onder meer in Hongarije het geval.
"Oostenrijk, Tsjechië en Polen werken al aan alternatieven, bijvoorbeeld voor financieel onafhankelijke Oekraïners. Toch is er nood aan een Europees gestuurde oplossing. De meeste landen zijn nu nog terughoudend om iets voor te stellen. Ze willen er niet met kop en schouders boven uitsteken en aangeven wat bij hen mogelijk is, omdat dat misschien meer mensen kan aantrekken. Ze wachten dus nog af wat de rest doet."
"Alles op zijn beloop laten, is alvast niet mogelijk. Sommige landen vangen honderdduizenden Oekraïners op: de systemen zijn niet gemaakt om zoveel asielaanvragen te verwerken."
"Bij wapenstilstand zullen meer Oekraïners het land verlaten, omdat uitreisverbod voor mannen dan vervalt"
