Een reportage over schietlessen op Poolse scholen veroorzaakt beroering op sociale media. Naast discussies over de wenselijkheid van dergelijke lessen, vragen velen zich af of de reportage eigenlijk wel accuraat is. Die lessen zouden helemaal niet verplicht zijn, of enkel op privé-initiatief gebeuren. Wat is het nu?
In het kort
Wat? Op sociale media circuleren heel wat beelden en berichten over een toenemende oorlogsdreiging vanuit Rusland. Volgens een reportage zou Polen daarom schietlessen in de scholen verplicht maken. De reportage wordt veel gedeeld, maar veel mensen hebben ook twijfels bij de echtheid ervan.
Maar? Vanaf dit schooljaar zijn schietlessen wel degelijk verplicht op middelbare scholen in Polen. De oefeningen maken deel uit van het vak 'Veiligheidsonderwijs'.
De Engelstalige nieuwswebsite Deutsche Welle publiceerde op 12 december een reportage over schietlessen in Poolse scholen. Die zouden er onder andere gekomen zijn als reactie op de Russische inval in buurland Oekraïne. De reportage was eind november gedraaid in een school in het stadje Skarszewy, waar leerlingen leerden schieten met lasergeweren.
De reportage wordt ondertussen veelvuldig gedeeld op sociale media en is al meer dan 4 miljoen keer bekeken via posts in verschillende talen . In het Nederlands wordt de reportage onder meer door Theo Francken gedeeld. De reportage leidt tot intense discussies tussen voor- en tegenstanders van dergelijke schietlessen.
Maar los van de discussie of het wel wenselijk is om jongeren vertrouwd te maken met vuurwapens, stellen velen zich de vraag of de informatie uit de reportage wel accuraat is. Sommigen beweren dat de verplichte wapentraining helemaal niet bestaat , volgens anderen zouden de lessen enkel op privé-initiatief gegeven worden. Er zijn ook mensen die suggereren dat het nieuws wel eens Russische propaganda zou kunnen zijn.
Wijziging lespakket na inval Rusland in Oekraïne
Maar de verplichte schietlessen zijn wel degelijk echt. Een artikel uit april 2024 gaat over de bezorgdheden die leraren hebben bij de verplichting die in september van kracht zou gaan. Deze bezorgdheden gaan zowel over het gebrek aan middelen als om de vraag of de leerlingen wel emotioneel volwassen genoeg zijn om met wapens om te gaan.
In augustus 2022 voerde toenmalig Pools minister van Onderwijs Przemysław Czarnek een wijziging door aan het curriculum van de lessen “Veiligheidsonderwijs” . Door die wijziging werden schietlessen op middelbare scholen verplicht.
De wijziging werd dus in augustus 2022 ingevoerd, maar al voorbereid vanaf mei 2022 . Dat is drie maanden nadat Rusland Oekraïne binnenviel. De oorlog aan de oostgrens van Polen is een argument voor de lessen dat ook in het artikel van de bezorgde leraars staat.
Als rechtvaardiging voor de curriculumwijziging haalde de minister in 2022 aan dat de “groeiende dreiging tegen de staatsveiligheid vereist dat onderwijsdoelen van het vak Veiligheidsonderwijs worden aangevuld met onderwerpen die te maken hebben met nationale defensie, het aanleren van schietvaardigheden en de voorbereiding van studenten op het omgaan met bedreigingen veroorzaakt door oorlogsvoering en de basis van reddingsoperaties.”
Verplicht op alle middelbare scholen vanaf dit schooljaar
Volgens het nieuwe curriculum moet een leerling na de schietopleiding weten hoe een wapen in elkaar gestoken of uit elkaar gehaald wordt. Ook moet die in staat zijn om met (replica)wapens te schieten. De lessen bevatten ook theoretische kennis over het gebruik van wapens.
Scholen die over de nodige faciliteiten beschikten, moesten de lessen al invoeren vanaf het schooljaar 2022/2023. Scholen die daar nog niet over beschikten moesten ‘in de mate van het mogelijke’ de lessen inrichten in de schooljaren 2022/2023 en 2023/2024. Vanaf het huidige schooljaar 2024/2025 zijn de lessen verplicht op alle middelbare scholen.
De school in Skarzewy uit de video is zeker niet de enige, laat Marcin Kostecki van de Poolse factcheckorganisatie Demagog aan VRT NWS weten. Enkele voorbeelden: De 9e middelbare school in Łódź organiseerde al in december 2023 schietlessen op een privéschietbaan. Leerlingen van de 18e middelbare school Jan Zamoyski kregen op 29 november 2024 dan weer schietles op de schietclub Legia Warszawa.
Het LXXV-lyceum in Warschau beschikt al sinds 2004 over een eigen schietbaan voor luchtdrukgeweren en Middelbare school nr. 1 in Bartoszyce heeft er dan weer een relatief nieuwe voor lasergeweren.
Het vak 'Veiligheidsonderwijs'
De verplichte schietlessen kaderen in het vak Veiligheidsonderwijs . Dit vak wordt volgens de huidige leerplannen een uur per week gegeven aan laatstejaarsleerlingen van de lagere school en eerstejaarsleerlingen van het middelbaar.
Voor leerlingen op de lagere school zijn er geen verplichte schietlessen. Zij moeten een voorbereiding op de schietlessen volgen waarin ze leren over wapenveiligheid en onderdelen van wapens. De opleiding tot en de schietlessen zelf worden dus gegeven aan leerlingen van rond de 14-15 jaar oud.
De aanpassing aan het curriculum van het vak ging overigens niet enkel over schietlessen. Ook 'overleven in oorlogsomstandigheden' en 'omgaan met cyberveiligheid' zijn daarbij. Ook tijdens de lessen EHBO is er aandacht voor wondverzorging.
Militair onderwijs is al langer deel van het curriculum op Poolse scholen. In de rechtvaardiging van de curriculumwijziging uit 2022 staat dat het vak Veiligheidsonderwijs in 2009 een vak verving dat “Defensievoorbereiding” heette. Dit vak was volgens Kostecki meer gericht op oorlogsdreigingen, waarbij veiligheidsonderwijs meer gericht was op rampen die zich in vredestijd kunnen voordoen, zoals overstromingen. Met de herinvoering van schietlessen wordt het onderwerp van militaire voorbereiding weer in het lessenpakket binnengebracht.
Dit artikel kwam tot stand met de hulp van Marcin Kostecki van de Poolse factcheckorganisatie Demagog .
Conclusie
Volgens een reportage van Deutsche Welle heeft Polen verplichte schietlessen op alle scholen geïntroduceerd. Dit wordt echter online in twijfel getrokken.
De schietlessen komen uit een curriculumwijziging uit 2022. Die werd de voorbije schooljaren geleidelijk ingevoerd, maar is vanaf dit schooljaar verplicht op alle middelbare scholen.
Op lagere scholen is het niet verplicht, maar krijgen leerlingen wel een voorbereiding op de schietlessen.
We beoordelen de bewering dat op Poolse scholen schietlessen verplicht zijn, dan ook als waar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
