Wat we geleerd hebben na de aanslag op Charlie Hebdo: als het ontploft in Parijs, davert het ook in Brussel

De aanslag op Charlie Hebdo kan beschouwd worden als een ommekeer in de golf van aanslagen die Europa troffen vanaf de jaren 2000. Die ommekeer situeert zich in de eerste plaats ook op het ideologische vlak. Tot dan was vooral de terreurbeweging Al Qaeda actief, maar die bedenkelijke rol werd in die periode overgenomen door Islamitische Staat (IS). 

De aanslagen op Charlie Hebdo en de joodse supermarkt Hyper Cacher situeren zich precies op dat raakvlak. De eerste werd gepleegd door 2 broers, Saïd en Chérif Kouachi, aanhangers van Al Qaeda, de tweede door Amedy Coulibaly, een IS-terrorist.

Het feit dat ze hun acties op elkaar afstemden, bevestigt de hypothese dat er hier wel werd samengewerkt ondanks de rivaliteit tussen de 2 terreurbewegingen. De Franse procureur François Molins, die het onderzoek leidde, schrijft in zijn memoires dat dat gegeven hen erg verbaasde.   

Dat het IS-terrorisme een stevige verankering had in ons land, is ondertussen bekend. Ons land is ook goed gesitueerd als uitvalsbasis richting Frankrijk, maar er is meer dan dat. 

Dat bleek eigenlijk al op 24 mei 2014 in Brussel. Mehdi Nemmouche pleegt dan de aanslag op het Joods museum in Brussel. Hij is de eerste terugkeerder uit Syrië die dat doet. Mehdi Nemmouche zal aan de vooravond van zijn aanslag nog telefoneren met Abdelhamid Abaaoud, man die op dat moment ook al bezig is met de uitbouw van een terreurcel die in het najaar van 2015 de aanslagen in Parijs zal plegen.

IS is op dat moment volop bezig met mensen in Syrië op te leiden om ze vervolgens terug te sturen naar Europa met een missie: terreur zaaien. Onder hen verschillende van de meer dan 400 Belgen die destijds vertrokken naar het kalifaat. 

Eén van hen is Abdelhamid Abaaoud. De Belg afkomstig uit Molenbeek laat zich onder andere opvallen door een gruwelijk filmpje vanuit Syrië. Daarop is hij te zien achter het stuur van een 4x4. Achter de jeep hangen kadavers. Het beeld is weerzinwekkend, maar sommigen kunnen er blijkbaar toch niet genoeg van krijgen. Zo bijvoorbeeld Amedy Coulibaly. Jawel, de dader van de aanslag op de Hyper Cacher.

In België en Frankrijk ontspint zich zo een netwerk van teruggekeerde jihadisten dat zich ook uitstrekt naar de ordinaire criminaliteit. De gevangenissen spelen daarin een sleutelrol. Dat besef was er wel al langer, maar de analyse van deze aanslag bevestigt het duidelijk. De broers Kouachi bijvoorbeeld zitten een tijdlang vast samen met Amedy Coulibaly in de gevangenis van Fleury-Mérogis, een van de grootste gevangenissen van Frankrijk. Het is daar dat ze elkaar gevonden hebben.  

Maar het radicaliseringstraject in de gevangenissen gaat veel verder terug. Chérif Kouachi (aanslag Charlie Hebdo) en Amely Coulibaly (aanslag Hyper Cacher) ontmoeten in de gevangenis begin jaren 2010 ook Djamel Beghal.

De Franse Algerijn Djamel Beghal is een notoir figuur in internationale jihadistische kringen. Hij is een oudgediende uit de GIA (Groupe Islamique Armé) en sloot zich later aan bij Al Qaeda. Het is ook Beghal die begin jaren 2000 ook al Nizar Trabelsi bekeerde. Nizar Trabelsi is de Tunesische voetballer die in ons land veroordeeld is voor het beramen van een terroristische aanslag op de luchtmachtbasis van Kleine-Brogel en nu nog steeds vastzit in Amerika.  

De aanslag op het satirisch tijdschrift vormde het begin van een annus horribilis (dat eigenlijk 3 jaar zou duren) en Frankrijk en België hard zouden treffen. Dat jaar zouden er verschillende terreuraanslagen gepleegd worden die vanuit ons land werden opgezet. De voorbereiding daarvan was al begonnen, zo bleek snel.  

Begin januari 2015 observeren de speciale eenheden van de federale politie een huis in Verviers. Het is, dat weet men op basis van informatie van de staatsveiligheid, een safehouse waar terroristen zich schuilhouden. Men is er in geslaagd afluisterapparatuur te installeren.

Dankzij die afluisterapparatuur hoort de politie ook dat de terroristen met veel belangstelling de gebeurtenissen in Parijs volgen via de journaals. Het federaal parket vreest dat ook zij zullen toeslaan en om die reden geven ze groen licht aan de speciale eenheden om binnen te vallen. Het wordt een bijzonder gewelddadig treffen.  

2 terroristen worden gedood, Soufiane Amghar, een Belgische Marokkaan uit Molenbeek, en Khalid Ben Larbi, ook een teruggekeerde Belgische Syriëganger. Een derde man wordt gearresteerd: Marouane Bali. Hij is ook afkomstig uit Molenbeek en verbleef ook een tijdlang in Syrië.

Marouane Bali wordt beschouwd als de leider van deze terroristische cel. Hij stond in nauw contact met Abdelhamid Abaaoud die op dat moment verbleef in Griekenland en die aangeduid wordt als de leider van dit netwerk. 

Nadien is in het onderzoek ook gebleken dat Amedy Coulibaly bij zijn aanslag ook aangestuurd werd vanuit Syrië. Dat bleek uit de communicatie tussen Coulibaly en een niet geïdentificeerd iemand in Syrië in januari 2005. De onbekende man zegt Coulibaly "dat er versterking op komst is". Politie en justitie vermoeden dat daarmee de cel in Verviers bedoeld wordt. Om te voorkomen dat ook zij naar buiten zouden komen en een aanslag plegen, besluit men dus om in te grijpen. 

Een analist van de Franse buitenlandse inlichtingendienst (DGSE) analyseerde in die periode de communicatie tussen Europa en Syrië. Het was op basis van deze informatie dat men te weten kwam dat Abdelhamid Abaaoud vanuit Athene als het ware de draaischrijf vormde via dewelke jihadisten konden terugkeren om hier aanslagen te plegen.  

Abaaoud verklaarde toen aan het IS-propagandakanaal Dabiq: “Na een vuurgevecht van 10 minuten zijn mijn broeders gezegend met het martelaarschap zoals zij al zo lang wensten. Na de raid kregen de inlichtingendiensten door dat ik de broeders had bezocht en dat we samen bezig waren geweest plannen te maken voor acties.”

Die acties werden dus verijdeld al moest het ergste nog wel komen. De terreurcel van Verviers was opgezet om de aanslagen van Parijs (najaar 2015) en Brussel (voorjaar 2016) uit te voeren. Abaaoud was ook effectief een van de terroristen die de aanslagen pleegde in Parijs. 

Het onderzoek naar de mededaders van de aanslagen op Charlie Hebdo en de Hyper Cacher leidt opnieuw naar België. In april 2017 worden 2 verdachten opgepakt in Charleroi: Metin Karasular en Michel Catino, 2 vrienden die elkaar leerden kennen in de gevangenis. Ze worden door het Franse parket omschreven als recidivisten die vooral van veel geld houden.  

Metin Karasular, een Turkse Belg, ging zich samen met zijn advocaat de dag na de aanslag op Charlie Hebdo al aanbieden bij de politie van Charleroi om te melden dat hij aan Coulibaly een tweedehandswagen verkocht had. Maar later wordt duidelijk dat hij meer deed dan dat: hij leverde ook wapens. 

Michel Catino, zijn hulpje, stond ook terecht op het proces op beschuldiging van het leveren van wapens.  

Beiden worden veroordeeld, de eerste tot 8 jaar, de tweede tot 5 jaar. Beiden ontkennen wel gehandeld te hebben vanuit een terroristisch motief. Ze hebben geen banden met het jihadisme. Maar de Franse justitie wou met de uitspraak wel een duidelijk signaal geven: wie op welke wijze dan ook lid is van een terreurnetwerk, wordt hard gestraft. 

Dat is dan misschien het voordeel aan de verschrikkelijke feiten van januari 2015: ook al was de dreiging er al veel langer, iedereen werd wel goed wakker geschud. De mediatieke belangstelling voor de aanslag op Charlie Hebdo zorgde er mee voor dat politie en inlichtingendiensten meer mensen en middelen kregen. En dat de strijd tegen het terrorisme efficiënter gevoerd kon worden.

Het verhinderde helaas niet dat het ergste nog moest komen: de aanslagen in het najaar van 2015 op concertzaal Bataclan en terrassen in Parijs, en op 22 maart 2016 in het metrostation van Maalbeek en op de luchthaven van Zaventem.