Met kerst gaan we aan de feestdis. Een prachtig woord, maar waar komt het vandaan? Dialectoloog Chris De Wulf schuift met veel plezier aan om dat te vertellen. "Zowel het Duitse woord 'Tisch' als het Nederlandse 'dis' gaan terug op een oud leenwoord uit het Latijn. Het komt van discus, wat schijf betekent."
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen morgen!' (radio2) samen met dialectoloog Chris De Wulf (UA) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige week ging het over West- en Oost-Vlamingen die vaak een 'e' achter een woord plakken. Zoals 'katte', 'flesse' en 'taarte'.
De feestdis. Het is een prachtig woord dat veel mensen alleen rond de eindejaarsperiode in de mond nemen. Logisch, want het is hét woord om een feestelijk gedekte tafel te omschrijven.
Velen denken dat 'feestdis' van het Duitse Tisch is afgeleid. Dat klopt niet. Zowel het Duitse 'Tisch' als het Nederlandse 'dis' gaan terug op een oud leenwoord uit het Latijn, namelijk 'discus', wat schijf betekent. Discus is ook al in het Latijn 'schotel' gaan betekenen, door zijn vorm. Na verloop van tijd gebruikte men het woord ook voor een rond oppervlak met poten eronder, het meubel waaraan je eet. En zo kom je dan tot 'dis' (en Tisch in het Duits).
Ook het woord 'tafel' komt uit het Latijn. Zowel Nederlandstaligen als Duitstaligen gebruiken het woord 'tafel'. Het komt van 'tavla' of 'tavola', wat in het Volkslatijn een rechthoekig paneel of bord was. Na verloop van tijd gebruikte men het woord ook voor een vierkant oppervlak met poten eronder.
Volkslatijn (of Vulgair Latijn) is de gesproken omgangstaal in de door de Romeinen veroverde gebieden waaruit vanaf de derde eeuw na Christus de verschillende Romaanse talen zijn ontstaan. Het Volkslatijn verschilt wat van Klassiek Latijn, waardoor sommige woorden vervormen. Zo krijg je woorden als 'tavola' of 'tavla' in plaats van het klassieke 'tabula'.
Een Duitse 'Tafel' is niet hetzelfde als onze tafel. Wij zeggen 'tafel' tegen een gewone tafel en 'dis' tegen een rijkelijk versierde tafel. De Duitsers doen het net omgekeerd. Daar is 'Tisch' het alledaagse woord voor 'tafel' en zeggen ze 'Tafel' wanneer ze aan een feesttafel aanschuiven.
Ook de tafels van vermenigvuldiging komen uit het Latijn. Aangezien 'tavla' of 'tabula' gebruikt werd om een rechthoekig bord of paneel te omschrijven, is het ook verwant met 'tabel'. En kom je tot de tafels van vermenigvuldiging voor de rekentabellen die we als kind uit het hoofd moeten leren.
En zo heb je meteen een goed weetje om te vertellen aan de feesttafel.
