Staatsbegrafenis voor Miet Smet (81): een portret van een progressieve christendemocrate, feministe en compagnon de route van Wilfried Martens

Miet Smet wordt geboren op 5 april 1943. Ze is de oudste dochter van CVP-senator Albert Smet. Die had een verleden bij de christelijke vakbond ACV en gaf zijn maatschappelijk engagement door aan zijn dochter. Smet studeert maatschappelijk werk, ze ligt onder meer mee aan de basis van vzw Durme, een natuurbeschermingsvereniging in de regio Lokeren, en van de Bond Beter Leefmilieu.

In 1978 raakt ze een eerste keer verkozen voor de toenmalige CVP. Ze wordt een van de toonaangevende figuren van de progressieve vleugel van de christendemocratie. "Ik was en ben een progressieve christendemocrate", zegt ze daarover in een interview met Het Nieuwsblad in 2009 . "Ik kon mij niet terugvinden in een partij die zich vooral richt tot één economische groep in de samenleving en wilde in een partij zitten waar samenspraak is tussen de groepen."

Als eerste voorzitter van de progressieve werkgroep "Vrouw en maatschappij" deinst ze er niet voor terug om standpunten in te nemen die niet stroken met het officiële partijstandpunt.

In de jaren 80 en 90 bekleedt Smet verschillende regeringsposten. Ze is staatssecretaris voor Leefmilieu en Maatschappelijke Emancipatie in de regeringen-Martens VI, VII, VIII en IX en minister van Arbeid en Tewerkstelling in de regeringen-Dehaene I en II.

Als staatssecretaris voor Emancipatie start ze een beleid op voor gelijke kansen voor man en vrouw, voor de opvang van vluchtelingen en voor armoedebestrijding. Ze neemt een reeks maatregelen tegen geweld op vrouwen, waarbij de vrouw als slachtoffer centraal staat als ze seksueel geweld komt melden. De tijd van "het is haar eigen schuld want ze droeg een minirok" lijkt voorbij.

Onder haar verantwoordelijkheid wordt het Klein Kasteeltje in 1986 ingericht als opvangcentrum voor asielzoekers. Asielzoekers van wie de aanvraag ontvankelijk wordt verklaard, stromen door naar de OCMW's te lande. Dat is althans de bedoeling, want veel gemeenten werken niet mee. Smet sluit uiteindelijk een overeenkomst met het Rode Kruis, dat daarvoor een aantal opvangcentra opricht.

In oktober 2018 geeft Smet in haar memoires toe dat ze in de jaren 80 als staatssecretaris voor Maatschappelijke Emancipatie wist dat er in het Klein Kasteeltje abortussen werden uitgevoerd. Ze had dat verzwegen voor haar partij en voor de regering.

"Als je het Klein Kasteeltje van vroeger bekijkt, waar zo veel alleenstaande vrouwen en mannen zaten, word je natuurlijk geconfronteerd met mensen die zwanger worden en eigenlijk geen toekomst hebben in ons land of niet weten wat ze met een zwangerschap moeten aanvangen", verduidelijkt ze in "De wereld vandaag", op Radio 1 .

"De dokter van het opvangcentrum - een goede dokter trouwens - zei me dat ze abortussen pleegde. Ik zei haar: ‘Zwijg erover en doe het'." Abortus was toen nog verboden en werd pas wettelijk mogelijk in 1990. Opvallend: toen de abortuswet aan de Kamer werd voorgelegd, heeft Smet tegen gestemd. 

Enkele jaren later werken zij en de socialistische minister van Binnenlandse Zaken Louis Tobback de wet uit die een evenwichtiger verdeling van mannen en vrouwen op de kieslijsten mogelijk maakt.

Over haar aanpak van de naweeën van de kernramp in Tsjernobyl, in 1986, zijn de meningen minder positief. Weerman Armand Pien zegt in zijn weerpraatje op televisie dat de radioactieve wolk niet onze richting uit zou komen. Een inschattingsfout bij gebrek aan informatie, zo blijkt. 

"Daardoor is het verhaal ontstaan dat hij gecensureerd werd en de mensen niet mocht vertellen hoe het echt zat", vertelt Jan Balliauw, maker van de reeks "In de ban van Tsjernobyl". "Dit heeft voor een grote vertrouwensbreuk gezorgd. Veel mensen hadden het gevoel dat de regering dingen verborgen hield."

In die periode is Smet staatssecretaris van Leefmilieu. "Wij hadden geen crisiscentrum in België. Wij hadden niks buiten de verschillende instituties die bestonden", legt ze uit in "In de ban van Tsjernobyl".

"Het advies van de expertengroep was "geen maatregelen nemen". Toen ze de verhoogde straling zagen, is alleen als maatregel onder meer genomen dat kinderen niet in het gras mochten spelen, terwijl volwassenen werden gevraagd groenten beter te wassen voor consumptie, enzovoort." Meer specifieke maatregelen worden bij ons niet genomen. 

De carrières van Smet en die van oud-premier Wilfried Martens lopen voor een groot deel samen en komen soms met elkaar in conflict. Uiteindelijk raken beide politici met elkaar verstrengeld, vooral op persoonlijk vlak.

Wanneer Smet lid is van de CVP-jongeren is Wilfried Martens voorzitter van de jongerenafdeling van de christendemocraten. Samen met Jean-Luc Dehaene vormen ze het zogenoemde Wonderbureau. Al gauw verhuist Martens naar de échte CVP, wanneer hij partijvoorzitter wordt. In 1979 staat hij op het hoogste schavot: premier.

Enkele jaren later wordt Smet staatssecretaris voor Leefmilieu en Maatschappelijke Emancipatie in vier regeringen van haar "compagnon de route". Onder Dehaene, die andere grote christendemocratische leider, wordt Smet minister van Arbeid en Tewerkstelling.

Martens wordt wegens zijn verdiensten voor het land benoemd tot minister van staat en is dan al actief op Europees vlak, eerst als voorzitter van de Europese Volkspartij en later ook als Europees Parlementslid.

Wanneer in 1999 niet hij, maar Smet het Europese lijsttrekkerschap van de partij krijgt, reageert hij woedend. Martens past voor een tweede plaats op de CVP-lijst, naar verluidt op aandringen van Ilse Schouteden, zijn tweede echtgenote.

"De vervrouwelijking van de lijsten lijkt me een alibi om me aan de kant te zetten", zegt Martens tijdens een persconferentie. De oud-premier trekt zich terug in zijn EVP, die onder zijn leiding de grootste politieke formatie in het Europees Parlement wordt. 

Smet blijft Europees Parlementslid tot 2004 - ze is dan ook tot minister van Staat benoemd - en verhuist daarna naar het Vlaams Parlement. De plooien tussen haar en Wilfried Martens raken gladgestreken. Meer nog: na diens tweede scheiding trouwen de twee in 2008. Bij hem ervaart ze naar eigen zeggen de emotionele klik die ze nooit eerder heeft gevoeld.

Vijf jaar later bezwijkt Martens aan kanker. "Wilfried had pancreaskanker", zegt ze aan Radio2 . "Hij was geopereerd in januari, maar hij ging snel achteruit, ook na een chemokuur. Dan zijn we overeengekomen dat hij euthanasie zou plegen."

"Privé waren de zes jaren met Wilfried de gelukkigste tijd van mijn leven", zegt Smet aan "Alles over kanker" .

Wilfried Martens is overleden nadat hij voor euthanasie had gekozen. "Dat was ook zijn keuze", zegt Smet daarover.

Zelf was ze ook voorstander van euthanasie. Toch wel opmerkelijk voor iemand bij wie de christendemocratie er met de paplepel ingegoten is. "Ik ben bang om af te takelen, lichamelijk of mentaal. Dat wil ik niet. Als dat gebeurt, wil ik euthanasie. U mag dat opschrijven. Mijn papieren liggen klaar, ze zijn getekend", zei ze daarover toen ze 75 werd.

"Wilfried is thuis gestorven, ik heb hem zien aftakelen. Ik kan er nog altijd moeilijk over praten. Ik wil waardevol sterven, niet als een wrak."