Het Chinese vrachtschip dat verdacht wordt van betrokkenheid bij de beschadiging van 2 datakabels in de Oostzee, ligt intussen al een maand voor anker in het Kattegat. Achter de schermen lopen diplomatieke onderhandelingen met China om het schip alsnog te kunnen betreden voor onderzoek. Maar of dat tot resultaat zal leiden, is koffiedik kijken. Wat weten we intussen?
Chinees vrachtschip verdacht van sabotage ligt maand later nog steeds in Kattegat: wat weten we en wat niet?
17 en 18 november 2024. Een Zweeds-Litouwse en een Fins-Duitse kabel in de Oostzee raken beschadigd. Vrijwel meteen verdenken de betrokken landen een Chinees vrachtschip. De Yi Peng 3 zou in de buurt geweest zijn wanneer de internetverbindingen het begeven.
Hard bewijs is er niet, maar kustwacht- en marineschepen reageren snel. Er ontspint zich een soort van achtervolging. Tot het Chinese schip voor anker gaat in het Kattegat, een zeestraat tussen Denemarken en Zweden. De zone waarin het schip ligt, is niet toevallig een exclusief economische zone, waar andere regels gelden dan in de territoriale wateren. Maar daarover later meer.
Een maand later ligt het schip nog steeds in het Kattegat. Van een achtervolging is geen sprake meer, maar de Yi Peng 3 wordt wel de klok rond bewaakt, afwisselend door schepen van de betrokken landen. Zweden, Finland en Litouwen voeren een onderzoek, maar houden daarbij de lippen stijf op elkaar. Een overzicht van wat we weten.
Wat weten we tot nu?
We weten dat het schip onder een Chinese vlag vaart en op weg was van de Russische haven Oest-Loega naar Port Said in Egypte. Het is tijdens die vaart dat het zowel de Zweeds-Litouwse als Fins-Duitse kabels in de Oostzee is gepasseerd.
Na de incidenten is de Deense marine de Yi Peng 3 gevolgd tot in het Kattegat. Daar ligt het vrachtschip sinds dinsdagavond 19 november stil.
Achter de schermen voeren verschillende landen sindsdien intensieve diplomatieke onderhandelingen met China. Dat wordt ook bevestigd door China. Het doel? Onderzoeken of het schip betrokken is bij de kabelbreuken.
Maar de onderzoekers lossen weinig. De Amerikaanse krant The New York Times heeft Zweden half december nog om een update gevraagd, maar het antwoord was beperkt. "De bevindingen van het onderzoek moeten afgewacht worden", klonk het onder meer.
Een woordvoerder van het Zweedse Openbaar Ministerie zei dat "de zaak gezamenlijk wordt onderzocht, maar dat er verder geen details beschikbaar waren".
Wat weten we niet?
Hard bewijs of de Yi Peng 3 betrokken is bij de schade, is er voorlopig niet.
Verschillende media lijken wel aanwijzingen te vinden, maar die kunnen we voorlopig niet verifiëren.
Zo schrijft de Amerikaanse krant The Wall Street Journal eind november dat onderzoekers vermoeden dat het schip zijn anker bewust over de zeebodem liet slepen en zo de kabels beschadigde.
"Het is zeer onwaarschijnlijk dat de kapitein niet zou hebben gemerkt dat zijn schip het anker liet vallen en slepen, urenlang snelheid verloor en onderweg kabels doorsneed", zou een van de onderzoekers gezegd hebben aan de krant.
In een recenter artikel schrijft dezelfde krant dat de onderzoekers geloven dat de kapitein van de Yi Peng 3 er door Russische inlichtingendiensten toe werd aangezet om de kabels door te snijden met het anker van het schip.
Scandinavische media ontdekken bovendien nog iets merkwaardigs. De Deense zenders TV 2 en TV 2 Nord en het Zweedse TV 4 onderzoeken begin december de zeebodem in het Kattegat en botsen daar op nog iets anders.
Op de plek waar het Chinese schip 10 dagen vóór de kabelbreuken ongebruikelijke manoeuvres deed, zien de onderzoekers een verdacht spoor op de bodem van de zee.
De AIS-gegevens, die onder andere de positie van het schip aangeven, laten immers zien dat de Yi Peng 3 op 7 november - een 10-tal dagen vóór de kabelschade - met verminderde snelheid voor de kust van Læsø (een Deens eiland, red.) over 2 stroomkabels en een datakabel ging, waarna het schip ongeveer 850 meter na het passeren van de kabels volledig tot stilstand kwam. Precies op dat traject vonden de speurders een verdacht spoor.
De experts benadrukken dat het niet mogelijk is om iets met zekerheid te concluderen, maar zeggen wel "dat de beelden doen vermoeden dat het Chinese schip Yi Peng 3 mogelijk eerder pogingen tot sabotage uitvoerde tegenover 3 Deens-Zweedse kabels op de zeebodem bij Læsø".
De kabels waarvan sprake zijn in de zeebodem begraven. "Dit kan de reden zijn waarom er geen schade aan is geregistreerd, als er een poging tot sabotage is geweest", aldus de experten.
Daarnaast meldt de Deense zender TV 2 dat er sinds maandagmiddag een Russisch schip op zo'n 15 tot 25 kilometer afstand van de Yi Peng 3 in het Kattegat ligt. De Evgeniy Churov ligt er al een dag stil, zonder zijn verplichte AIS-gegevens uit te zenden. AIS-gegevens zijn signalen die een schip uitstuurt met bepaalde informatie, zoals zijn locatie. Er is voorlopig niet geweten wat het schip er precies doet.
Wat maakt deze situatie zo moeilijk?
"De vermeende daden van het schip vonden plaats in een exclusieve economische zone (EEZ) - en dus niet de territoriale zee - van de betrokken staten", zegt professor Internationaal Zeerecht Klaas Willaert (UGent).
"Daar geldt een ander regime en kunnen de kuststaten slechts beperkte bevoegdheden uitoefenen ten aanzien van buitenlandse schepen."
"Met andere woorden: de Yi Peng 3 valt in principe onder de exclusieve rechtsmacht van de vlaggenstaat, in dit geval China. En bij gebrek aan uitzonderingen kunnen staten in deze situatie dus niet zomaar een schip tot stoppen brengen en aan boord gaan."
"Je zou kunnen zeggen dat we hier botsen op de limieten van het internationaal zeerecht", aldus Willaert.
"In geval van beschadiging van onderzeese infrastructuur in de EEZ kan de kuststaat - los van creatieve, juridische interpretaties - niet zomaar ingrijpen. Het is aan de vlaggenstaat om actie te ondernemen. Er kunnen uiteraard gesprekken gevoerd worden met de vlaggenstaat, die toestemming zou kunnen verlenen om aan boord te gaan. Maar een oplossing is niet gegarandeerd."
Om opheldering te krijgen over de situatie, vindt momenteel intense diplomatieke activiteit plaats tussen een aantal Europese landen en China.
Er staat niet echt een limiet op hoe lang schepen als de Yi Peng 3 - die vaak grote hoeveelheden bevoorrading met zich mee hebben - op zee kunnen blijven, merken experts op. Evenmin is het zeker of het incident ooit helemaal uitgeklaard zal worden. Het vertoont immers veel gelijkenissen met voorvallen die onderdeel zijn van hybride conflictvoering. Onzekerheid over wie de mogelijke dader is, maakt daar vaak deel van uit.
