Op sociale media circuleert een afbeelding van een artikel dat beweert dat "een recente studie" zou aantonen dat "mensen die zich identificeren als LGBTQ een lager IQ hebben dan gemiddeld". Het artikel blijkt nep, en een dergelijke studie bestaat niet, toch wordt het gretig gedeeld. Maar hoe kun je zelf dergelijke nepverhalen herkennen?
CHECK - Nepartikel over 'lager IQ bij LGBTQ-personen' gaat de wereld rond: hoe ontmasker je zulke nepartikels?
Rien Emmery
Gepubliceerd:
In het kort
Nepnieuws over gender of geaardheid is iets wat vaak voorkomt op sociale media. In dat rijtje past ook deze bewering. Volgens een afbeelding van een artikel dat zowel in het Engels als in het Nederlands rondgaat, wordt beweerd dat mensen 'die zich identificeren als LGBTQ een lager IQ zouden hebben.' Veel mensen delen het bericht en lijken het te geloven.
Maar het gaat hier om een afbeelding van een artikel dat niet bestaat. In deze check geven we je tips om zelf te checken of een artikel al dan niet is nagemaakt om nepnieuws te verspreiden.
"Dat wisten we al lang natuurlijk", schrijft een Nederlandstalig profiel op X boven een afbeelding waarop enkele mensen met regenboogvlaggen te zien zijn, met de tekst "Uit een recent onderzoek blijkt dat mensen die zich identificeren als LGBTQ een lager IQ hebben dan gemiddeld".
De tweet wordt meer dan 200 keer gedeeld en meer dan 1.000 keer geliket, en het kan ook op heel wat instemmende - vaak homofobe of transfobe - reacties rekenen. Anderen reageren sceptischer en vragen naar de bron voor het bericht. "Ik neem aan dat hier een artikel bij hoort, of is het een door AI gegenereerd plaatje?", schrijft iemand bijvoorbeeld. "Link naar dit onderzoek? Of gewoon eigen fantasie" vraagt een andere socialemediagebruiker.
Hoe kan je nu zélf onderzoeken waar deze claim precies vandaan komt?
Omgekeerd zoeken op afbeeldingen
De beste manier om te onderzoeken of een bepaald artikel bestaat, is de zogenaamde vierstapse "HALT"-methode, zoals hier uitgelegd door Mediawijs. De eerste stap is om even te temporiseren en niet meteen - al dan niet verontwaardigd - een spectaculaire claim gaan delen. Vervolgens kan je de boodschapper gaan analyseren, betere berichtgeving zoeken, en hopelijk ook de oorspronkelijke bron van het verhaal traceren.
Omdat het verhaal over IQ verspreid wordt door een anoniem profiel op X, gaan we op zoek naar wie dit bericht verder nog deelde. Dat kan via 'Reverse Image Search', het "omgekeerd zoeken" met afbeeldingen. In sommige internetbrowsers volstaat een rechtermuisklik op een beeld om een zoekactie op te starten, maar je kan afbeeldingen ook uploaden bij Google Images , bij het Russische Yandex of gespecialiseerde beeldzoekmachines zoals TinEye .
Zo vind je andere plaatsen op het internet terug waar een bepaalde afbeelding al eerder werd gebruikt. Let wel op! Sommige beelden zijn zodanig vaak verspreid in foute contexten dat ze bijna alle zoekresultaten "vervuilen". Je kan je resultaten daarom best verfijnen door een bepaald datumbereik te selecteren of de teruggevonden foto's chronologisch te ordenen. Zo vind je de vroegste foto terug.
Wanneer we de virale afbeelding over de IQ-studie downloaden en weer uploaden in Google Lens, blijkt dat een oudere, Engelse versie van het bericht al sinds september 2024 circuleert - niet alleen op X, maar op uiteenlopende platformen als Facebook , Instagram en 4chan , maar ook op meme-sites zoals 9GAG en iFunny .
Betrouwbare bronnen, zoals internationale journalistieke media, vinden we tussen de zoekresultaten echter niet meteen terug. Daarom gaan we op zoek naar de originele bron van het verhaal.
Gericht zoeken met een zoekmachine
De afbeelding laat uitschijnen dat het gaat om een screenshot van een Engelstalig artikel dat zou verschenen zijn op 20 juli 2024 in een online medium, met de tags "International" en "United Kingdom".
Het zou dus mogelijk moeten zijn om het bewuste artikel terug te vinden online. Maar wanneer we de precieze titel als een citaat tussen aanhalingstekens opzoeken met verschillende zoekmachines, krijgen we geen resultaten. Wel blijkt dat verschillende mensen al dezelfde zoektocht hebben ondernomen - eveneens zonder resultaten .
Een zoektocht in Google Scholar en academische databanken levert ook geen resultaten op van recente studies die zouden spreken over het gemiddelde IQ van mensen die "zich identificeren als LGBTQ".
De virale afbeelding is dus, letterlijk, fake news: een nepartikel dat niet gebaseerd is op feiten maar zich wel voordoet als een nieuwsbron.
Conclusie
Op sociale media circuleert een afbeelding van een vermeend nieuwsartikel dat stelt dat uit recente studies zou blijken dat het IQ van LGBTQ-personen gemiddeld lager zou liggen. Heel wat mensen nemen het zomaar voor waar aan en de afbeelding gaat viraal.
Onderzoek met Reverse Image Search en gerichte zoektermen tonen aan dat het vermeende nieuwsartikel onvindbaar is. Noch in andere media, noch in academische databanken vallen verder studies terug te vinden met de IQ-resultaten die de virale afbeelding vermeldt.
Dat er (een) recente studie(s) zou(den) bestaan die concludeerde dat LGBTQ-personen een lager dan gemiddeld IQ van 92 zouden hebben, beoordelen we daarom als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network .