Een reportage van de Amerikaanse nieuwszender CNN in Syrië lokt veel reacties uit. De reportage toont hoe de allerlaatste gevangene een gevangenis aan de hand van een journaliste van CNN verlaat. De video is wereldwijd héél veel gedeeld op sociale media. Maar de man, zijn achtergrond en kledij, en de manier waarop alles in beeld is gebracht, zorgen ook voor argwaan.
Virale CNN-reportage over Syrië blijft gemoederen verhitten: vragen over identiteit van 'allerlaatste gevangene'
Update dinsdag 17 december
Op maandagavond 16 december bevestigt CNN dat de gevangene inderdaad Salama Mohammad Salama zou zijn, en dus niet Adel Gharbal zoals eerst beweerd.
"Een inwoner van de wijk Al-Bayyada in Homs heeft CNN een foto gegeven waarop dezelfde man te zien zou zijn terwijl hij aan het werk was in wat een regeringskantoor lijkt te zijn", schrijft de nieuwszender. "Op de foto zit hij achter een bureau, schijnbaar in militaire kleding. Gezichtsherkenningssoftware heeft een overeenkomst van meer dan 99 procent gegeven met de man die CNN ontmoette in de gevangeniscel in Damascus."
CNN verwijst zelf ook naar de factcheck van Verify-Sy, maar zegt de beweringen over waarom de man gevangen was genomen, niet te kunnen verifiëren.
"Het is onduidelijk hoe of waarom Salama in de gevangenis in Damascus terecht is gekomen en CNN is er nog niet in geslaagd opnieuw contact met hem op te nemen."
Het is een beklijvende reportage . De gelauwerde CNN-journaliste Clarissa Ward ontdekt bij toeval de laatste gevangene in een gevangenis van de inlichtingendienst van de luchtmacht. De man ligt onder een laken als de cameraploeg onder begeleiding van de rebellen de binnenkant van de gevangenis in beeld brengt.
Na zijn bevrijding klampt de man zich wanhopig vast aan Ward. Ze ontdekken samen de buitenlucht en het daglicht dat de gevangene lang niet meer zag.
De reportage gaat viraal op sociale media. De beelden maken de gruwel van het gevangenissysteem onder Assad tastbaar. Maar al snel krijgt de reportage aandacht om heel andere redenen.
Man die vrouw zo vastneemt, roept in Syrië vragen op
Het lijkt dan ook te mooi om waar te zijn: net wanneer de CNN-cameraploeg aanwezig is, wordt nog een vergeten gevangene gevonden, dagen na de bevrijding van de gevangenis. Daar komt nog bij dat hij wel erg proper lijkt. Zijn jas is niet vuil, zijn haren geknipt, zijn nagels mooi. Hoe de man in de cel is ontdekt, weten we niet.
Want net ervoor mag de cameraploeg even niet filmen omdat iemand op het slot van een cel schiet om de deur open te krijgen. Waarom de cameraploeg dat niet mag filmen, wordt niet uitgelegd. Mogelijk uit veiligheidsoverwegingen. Maar we weten het niet.
Niet alleen op sociale media rijzen er vragen, ook de checkredactie van VRT NWS heeft vragen, net als VRT NWS-journalist en Midden-Oosten-kenner Majd Khalifeh.
"Als journalist met het Arabisch als moedertaal en jarenlange ervaring in Syrië, was mijn eerste indruk er eentje van twijfel”, vertelt Majd Khalifeh. “Ik heb de beelden enkele keren bekeken en het viel me op dat de reacties en mimiek van de man niet stroken met wat je zou verwachten in een Syrische context.”
“Het is ongebruikelijk dat een Syrische man - zelfs in shock - een onbekende vrouw zo lang vasthoudt, laat staan zoent. In de eerste uren na de val van het regime zagen we veel beelden van bevrijde gevangenen. Zelfs degenen die lang opgesloten zaten, toonden de verwachte reactie bij het openen van hun cel: vreugde en een drang naar vrijheid.”
“De man beweert dat hij op het moment van zijn vrijlating nog niets wist van de val van het regime. Het is echter onwaarschijnlijk dat een gedetineerde onder het regime zich zou durven verstoppen onder een deken in plaats van uit angst onmiddellijk op te staan", vertelt VRT NWS-journalist Majd Khalifeh.
“Elk woord en elke zin die de man uitspreekt, klinkt onnatuurlijk in de oren van iemand die dezelfde moedertaal spreekt. Ik kan alleen maar nogmaals benadrukken hoe belangrijk het is voor westerse media om journalisten ter plaatse te hebben met de nodige talenkennis.”
Slachtoffer of eerder dader?
Intussen heeft ook de Syrische factcheckorganisatie 'Verify-Sy’ de achtergrond van de man onderzocht . De organisatie is lid van IFCN , het internationale netwerk van factcheckers. Dat is belangrijk, want dat wil zeggen dat ze de manier van werken en de transparantie van factchecking onderschrijven.
Maar het artikel dat ze hierover geschreven hebben, is niet echt een factcheck. De bronnen die ze gebruiken zijn anonieme getuigen. Die zijn niet onafhankelijk te verifiëren. In een factcheck moet je bronnen altijd kunnen controleren.
Ook 'Verify-Sy' kan dus geen uitsluitsel geven over de authenticiteit van de reportage. De organisatie stelt zich wel de vraag of CNN zich heeft laten misleiden. 'Verify-Sy' beweert namelijk dat de bevrijde man helemaal niet Adel Gharbal heet en dus ook geen 'gewone burger' is.
'Verify-Sy' ontdekt dat er over de omstandigheden van ‘Adel Gharbal’ en de duur van zijn gevangenschap geen officiële informatie te vinden is en dat het op die manier dus niets kan verifiëren.
De onderzoekers focussen zich dan op het feit dat Gharbal beweerde uit Homs te komen. “Zijn dialect ondersteunde deze bewering en leidde tot verder onderzoek in de stad. Volgens de factcheckorganisatie zou zijn echte naam Salama Mohammad Salama zijn.
Die Salama staat ook bekend als 'Abu Hamza' en zou een beruchte luitenant van de inlichtingendienst van de Syrische luchtmacht in Homs zijn geweest. Bewoners van de wijk Al-Bayyada hebben hem geïdentificeerd als iemand die vaak gestationeerd was bij een controlepost in de westelijke ingang van het gebied.
Door eigen onderzoek ontdekken we in lokale Facebookgroepen van de stad Homs verwijzingen naar 'Abu Hamza'. De berichten in de groep zijn ouder dan het artikel van 'Verify-Sy'. Dus nog voor de onderzoekers hun verslag publiceerden, zeiden mensen uit Homs al dat het om Hamza ging.
“Abu Hamza was naar verluidt verantwoordelijk voor verschillende controleposten in Homs en betrokken bij diefstal, afpersing en het dwingen van inwoners om informant te worden.
Volgens plaatselijke bewoners was zijn recente opsluiting - die minder dan een maand duurde - te wijten aan een meningsverschil met een hogere officier over het delen van afgeperst geld. Dit leidde tot zijn opsluiting in een van de cellen van Damascus, volgens bronnen uit de buurt.”
De Rode Halve Maan, de hulporganisatie die de man begeleidt aan het einde van de reportage, heeft intussen laten weten dat ze de ex-gevangene terug naar zijn familie heeft gebracht. VRT NWS contacteerde de Syrische Halve Maan voor meer informatie, maar heeft op het moment van publicatie nog geen antwoord ontvangen.
CNN onderzoekt achtergrond reportage
Verschillende nieuwsorganisaties hebben CNN om uitleg gevraagd. De televisiezender laat aan de Amerikaanse nieuwswebsite The Daily Beast weten de achtergrond van de man uit te zoeken.
“CNN zegt dat het de identiteit onderzoekt van een Syrische man die het netwerk mogelijk een “valse identiteit” heeft gegeven tijdens een bijdrage over zijn schijnbare vrijlating uit een geheime gevangenis in Damascus, nadat een Syrische factcheckingorganisatie beweerde dat hij deelnam aan het martelen en doden van burgers.”
Intussen blijven er nog vragen over. Heeft CNN zich laten misleiden of hebben ze het net zelf in scène gezet? En wat is de rol van Abu Hamza? Zag hij een ideale uitweg door zich vast te klampen aan de journaliste?
Of zijn die vragen onterecht? Twijfelen we te veel aan het emotionele verhaal van een pas bevrijde gevangene in deze fakenewstijden waarin alles verdacht lijkt? Hoewel deze specifieke beelden vragen oproepen, zijn er de voorbije dagen heel veel verhalen over de gruwel van het Assad-regime naar buiten gekomen. Verhalen waar niet aan te twijfelen valt.
