VRT NWS is in Cherson, waar Russische drones op burgers jagen: "Amper plaatsen waar je kan schuilen"

Het is grijs en koud op het Vrijheidsplein in het hart van Cherson. Het kale, rechthoekige plein lijkt een spiegelbeeld van de gemoedstoestand van de inwoners: vermoeid, radeloos, terneergeslagen. Het contrast met 2 jaar geleden kan nauwelijks groter. Toen stonden hier Oekraïense soldaten, als helden onthaald na een maandenlange bezetting. De euforie kende geen grenzen. President Zelenski sprak op dezelfde plek hoopvolle woorden, terwijl de Oekraïense vlag fier wapperde boven een uitzinnige menigte.

Die vreugde bleek van korte duur. De afgelopen 2 jaar voelden voor de inwoners als een afdaling naar de hel. De Russische troepen trokken zich weliswaar terug, maar vernielden alles in hun aftocht. Infrastructuur werd aan flarden geschoten en elektriciteit, gas en water werden schaars. Toch accepteerden de bevrijde inwoners dat met opgeheven hoofd. "Alles is beter dan de bezetting", zeiden ze.

De hoop sloeg echter alweer om in wanhoop. De Russen verschansten zich aan de overkant van de brede Dnjepr-rivier, amper 2 kilometer van het Vrijheidsplein. De rivier werd de nieuwe frontlijn. Wat volgde was een onafgebroken spervuur van beschietingen met tanks, artillerie en alle mogelijke wapens waarover Russische soldaten beschikken. Dag na dag vielen er burgerslachtoffers, de nachtmerrie leek eindeloos.

In juni 2023 volgde een nieuw drama voor de achtergebleven inwoners van Cherson. Een belangrijke dam, de Kachovkadam ten noordoosten van Cherson, werd naar alle waarschijnlijkheid door Rusland opgeblazen en in een paar uur tijd werd het hele stadscentrum opgeslokt door een kolkende waterstroom. Met boten trachtten de hulpdiensten geknelde inwoners te redden. Tientallen inwoners lieten het leven en duizenden anderen verloren hebben en houden.

Vandaag, 2 jaar na de bevrijding van de stad, komt het gevaar opnieuw uit de lucht. Drones zijn langs het hele front in Oekraïne een nieuw wapen geworden. Cherson vormt daarop geen uitzondering. Russische soldaten gebruiken commerciële drones, waaraan ze zelfgemaakte explosieven en granaten hangen, om alles wat beweegt rechtstreeks aan te vallen.

In het centrum van de stad ontmoeten we de 38-jarige Olga. Ondanks de gevaren woont zij nog steeds langs de oevers van de rivier, waar ze een supermarktje uitbaat. In september overleefde ze op het nippertje een drone-aanval.

"Ik kwam net thuis en parkeerde mijn auto op de oprit", vertelt ze. Haar ogen schieten voortdurend van links naar rechts, alsof ze het gevaar opnieuw verwacht. "Toen hoorde ik dat akelige geluid. Een verschrikkelijk gezoem. Ik wist meteen: een drone had mij gezien." Ze vertelt het alsof het gisteren gebeurde. "Een seconde later volgde een krachtige explosie. Kijk maar", zegt ze, terwijl ze naar de schade aan haar auto wijst. "Het scheelde niet veel, of ik was er niet meer geweest om het na te vertellen."

Het is niet de eerste keer dat Olga een drone hoorde. "Ik zie ze constant, elke dag. Ze gaan op zoek naar alles wat beweegt. Enkele weken geleden konden we nog schuilen onder de bomen, maar door de herfst zijn alle bladeren van de bomen gevallen. Er zijn amper nog plaatsen waar je kan schuilen."

Olga opent haar telefoon en scrolt door een Telegram-kanaal, beheerd door Russische soldaten. "Ze posten er video's van de drone-aanvallen en pronken ermee. Voor hen is het een spel geworden en ze maken geen onderscheid tussen ambulances, brandweerlieden of burgers. Zelfs het personeel dat elektriciteitskabels probeert te herstellen, wordt doelbewust onder vuur genomen. Ze doen alles om ons te terroriseren."

Het verhaal van Olga wordt bevestigd door Oleksandr Tolokonnikov, hoofd van het persbureau van de Regionale Militaire Administratie van Cherson. We spreken hem onder de dennenbomen op het Vrijheidsplein, enigszins beschut tegen de alziende ogen van de Russische troepen. Zijn woorden worden ondersteund door harde cijfers: "Alleen al gisteren (zondag 8 december, red.) raakten in dit gebied 8 mensen gewond en werd 1 persoon, een 73-jarige man, gedood. Sinds begin augustus hebben we 10.000 drone-aanvallen op burgers geteld. Meer dan 500 mensen raakten daarbij gewond, en 40 anderen verloren het leven."

Tolokonnikov schetst een grimmig beeld van de situatie. "De Russische soldaten hebben meermaals op cynische wijze verklaard dat 'de jacht op de burgers in Cherson' begonnen is. Ze hebben als doel elk menselijk leven in de stad uit te roeien. Het is net een safari. Sterker nog, ze noemen het zelf ook zo en delen berichten en video’s over deze 'jacht' in hun Telegram-kanalen, waarmee ze hun eigen misdaden documenteren."

De voortdurende dreiging en terreur hebben de stad praktisch leeggejaagd. Van de 300.000 inwoners die Cherson voor de oorlog telde, is vandaag nog slechts twintig procent over.

Toch gaat het leven gewoon door in de straten van Cherson. Bewoners hebben zich aangepast aan deze constante dreiging. De infrastructuur van de stad heeft een nieuw gelaat gekregen: betonblokken staan opgesteld voor winkels, bankautomaten zijn omringd door zandzakken, en overal in de stad domineren bunkers het straatbeeld.

Valentina, 64 jaar, vertelt er met een wrange glimlach over wanneer we haar aanspreken. Ze komt net terug van de lokale supermarkt in het centrum van Cherson en is op weg naar haar appartement. "Geloof me", zegt ze, "het is een slecht leven hier. Een heel slecht leven. Drones vliegen constant over ons. Ik heb ze meermaals met m’n eigen ogen gezien. Ze hebben mijn appartementencomplex 2 keer geraakt. Naast ons ligt een mortuarium, ook dat is gebombardeerd. De kleuterschool waar ik vroeger werkte, werd eveneens getroffen. Je bent nergens meer veilig. Maar, eerlijk gezegd, het engste voor mij nu is de totale stilte. Als het stil is, weet ik dat we binnenkort weer gebombardeerd worden."

Toch denkt Valentina er niet aan om Cherson te verlaten. "Als iedereen uit de stad wegtrekt, dan geven we toe aan de Russische terreur. Dat kunnen we niet laten gebeuren. Cherson is mijn thuis. Ik koester nog steeds de hoop dat elke Rus en Russische sympathisant weldra uit Oekraïne verdreven zal worden."

De nacht valt vroeg in Cherson. Om 15 uur is het al pikdonker en lang voor de avondklok om 20 uur ingaat, zijn de straten volledig verlaten. In die uren nemen verwilderde en agressieve straathonden bezit van de stad. Wij hebben ons teruggetrokken in een appartementje in het centrum, op een steenworp afstand van het Vrijheidsplein en dus slechts op een 3-tal kilometer van de Russische troepen.

Het luchtalarm weerklinkt terwijl we op het balkon proberen enig teken van leven te ontwaren. Het dreunen van artillerie klinkt eerst ver weg, daarna beangstigend dichtbij. Voor de inwoners van Cherson blijft er weinig anders over dan te hopen dat hun appartementencomplex wordt gespaard en dat ze de volgende ochtend zonder al te veel materiële schade ontwaken.

Bij het eerste ochtendlicht trekken we naar het plaatselijke kerkhof, waar begrafenissen zich in een ontluisterend tempo opvolgen. Vasyl, de bewaker van het uitgestrekte kerkhof op een heuvel in een buitenwijk van de stad, schetst een somber beeld: "Er gaat geen dag voorbij zonder dat we weer soldaten of burgers moeten begraven. Het kerkhof is inmiddels zo groot geworden dat we nieuwe secties hebben moeten aanleggen."

De grimmige sfeer hangt zwaar over de begraafplaats. Het uitzicht is hartverscheurend: eindeloze rijen verse graven, gemarkeerd met Oekraïense vlaggen die in de gure wind wapperen. Overal in de wijde omgeving van de stad bevinden zich militaire posities, waardoor ook deze plek regelmatig het doelwit wordt van inkomend artillerievuur. Bezoekers blijven nooit lang, bang voor drones en raketten die elk moment kunnen toeslaan.

Om 11 uur rijdt een lijkwagen naar een afgelegen hoek van de begraafplaats, waar nieuwe graven worden gedolven. De rouwende familie – een man en zijn vrouw – nemen afscheid van de moeder van de man. Onder het dreigende geluid van explosies wordt de kist gesloten en naar een vers gedolven graf gebracht. In een mum van tijd wordt het graf dichtgegooid. 15 minuten later is het kerkhof weer leeg en laten enkel de honden en kraaien hun aanwezigheid merken.