Ketamine, electro-ejaculatie en dagenlange inseminatie: Amerikaanse krant onderzoekt Chinese "kweekfabrieken voor panda's"

De Amerikaanse krant New York Times kon meer dan 10.000 documenten, rapporten, foto's en video's inkijken die een licht werpen op het Chinese kweekprogramma voor reuzenpanda's. De oorspronkelijke bedoeling was om de reuzenpanda te redden van uitsterving door de dieren te helpen bij hun voortplanting, om hen vervolgens weer vrij te laten in de natuur.

Uit het onderzoek van The New York Times blijkt echter dat er tegenwoordig meer panda's in gevangenschap leven dan ooit. En ook dat bedreigt hun voortbestaan.

Panda's planten zich van nature al niet makkelijk voort: vrouwtjes zijn maar 3 dagen per jaar vruchtbaar en mannetjes hebben een vrij laag libido. Maar, ontdekten wetenschappers, in gevangenschap verdwijnt de zin in seks helemaal. En dus moeten de pandakwekers er op een andere manier voor zorgen dat er pandababy's komen. De technieken die daarvoor gebruikt worden, veroorzaken veel dierenleed.

Om aan pandasperma te geraken, gebruiken de kwekers "elektro-ejaculatie". Daarbij wordt een elektrisch geladen staaf in het rectum van de mannetjespanda gebracht. Door de elektrische schokken trekken er spieren samen en volgt er een zaadlozing. De techniek kan perfect veilig gebruikt worden, mits er gewerkt wordt met een minimaal voltage.

Daartegen wordt al eens gezondigd: soms krijgen dieren stroomstoten die tot 4 keer zo krachtig zijn als de toelaatbare drempel van 3 volt, zo blijkt uit rapporten. Om ervoor te zorgen dat de panda's kalm blijven tijdens de pijnlijke procedure, worden ze verdoofd en vervolgens op een draagberrie gebonden. Maar bij die verdoving loopt het vaak grondig mis.

In verschillende verslagen van ingrepen is te lezen dat dieren slechts halfverdoofd waren of ziek werden van de anesthesie. Vaak wordt voor de verdoving pure ketamine gebruikt. Dat heeft een zwaar kalmerend effect, maar werkt daarom nog niet pijnstillend. De meeste dierenartsen gebruiken ketamine dan ook in combinatie met andere medicijnen.

Dieren die enkel ketamine toegediend krijgen, ervaren vaak nog pijn en angst. In verschillende verslagen is te lezen dat de panda's gedurende de hele procedure "licht" waren, maar niet verdoofd. Eén panda probeerde zelfs nog van de behandelingstafel te komen tijdens een procedure. Ook na de procedure zijn er vaak bijwerkingen: de panda's moeten overgeven, hebben maandenlang geen eetlust meer of hebben bloed in de stoelgang.

Ook de vrouwtjespanda's worden niet gespaard. Hoewel wetenschappers het erover eens zijn dat kunstmatige inseminatie het best werkt als je één welgemikte poging waagt, worden vrouwtjes in kweekcentra vaak tot 6 keer geïnsemineerd op 5 dagen tijd. Ook die ingreep gebeurt onder 'verdoving' met enkel ketamine, met alle gevolgen van dien. 

De reden waarom kweekcentra er zo op gebrand zijn zoveel mogelijk panda's te maken, laat zich raden: geld. De Chinese overheid betaalt premies uit aan kweekcentra met zwangere pandavrouwtjes, en extra geld wanneer de zwangerschap voldragen is en er welpjes zijn.

Nog een kwalijk gevolg hiervan: de centra willen vruchtbare pandavrouwtjes zoveel mogelijk in roulatie houden. Dit zorgt niet alleen voor armoede in de genenpoel, maar ook voor een te vroege scheiding van moeder en kind.

In de natuur blijven panda's anderhalf tot 2 jaar bij hun jongen. In die periode zijn ze niet vruchtbaar. Om ervoor te zorgen dat de vrouwtjes die makkelijk zwanger worden snel weer vruchtbaar zijn, worden de jongen van hun moeder gescheiden. Volgens het rapport zijn sommige vrouwtjes elk jaar zwanger. Het overgrote deel van de welpjes die hieruit voortkomen, gaat nooit terug naar de vrije natuur. Ze zijn deel van het Chinese verdienmodel.

De Chinese overheid verdient namelijk een aardige cent aan alle 'uitleenpanda's'. Dierentuinen wereldwijd tonen interesse in de panda. De huur en het onderhoud van zo'n koppel dieren mag dan veel kosten, de baten wegen wel degelijk op: bezoekersaantallen stijgen, de marketing draait op volle toeren en pandaproducten allerlei vliegen de giftshop uit.

En intussen profiteert China mee: per panda strijkt het land makkelijk 1 miljoen euro per jaar op, en voor de PR zijn de schattige dieren van nog grotere waarde. "Panda's zijn van nationaal belang. Ze zijn de grootste soft power die China nog heeft", aldus China-experte Veerle De Vos. 

Hoewel het rapport van The New York Times laat uitschijnen dat het vooral commercie is waarin China geïnteresseerd is, zijn er ook wel redenen om aan te nemen dat de Chinese overheid ook echt wil investeren in het behoud van de soort in het wild.

"Ze zijn bezig met de inrichting van een groot nationaal pandapark van zo'n 22.000 vierkante kilometer", weet De Vos. "Hele dorpen zullen ervoor moeten wijken. De panda is dus wel degelijk in sommige gebieden van China belangrijker dan de mens."

Het park moet in 2030 af zijn. De vraag is of daar wel zal lukken wat in de pandakwekerijen niet ging: de panda op een natuurlijke manier in stand houden.