5 hoogtepunten uit de carrière van Rudi Vranckx: "Ik heb de geschiedenis vanop de eerste rij meegemaakt"

Buitenlandcorrespondent voor de VRT, in 1988 nog de BRT, dat was de droomjob. “Al had ik in het begin nooit gedacht dat het überhaupt zou lukken”, zegt Vranckx.

“Ik deed mee aan de examens van de VRT: zo’n 4.000 mensen zaten samen in een enorme hangar. Dat was een soort uitputtingsslag waarbij heel wat mensen elke ronde afvielen.”

“Je hebt geen moment de illusie dat je daar doorheen komt. Het is een keiharde selectie. En toch… Opeens besef je: wauw, ik zit bij de laatste 50, bij de laatste 10… en dan mag je beginnen.”

En dan volgt een brief, van de BRT: Hiermee bevestig ik dat u geslaagd bent voor het Bekwaamheidsexamen voor radio- en tv-journalist.

“Een droom die uitkomt”, zegt Vranckx. "Eigenlijk heb ik dit nooit verteld, maar toen ik bericht kreeg dat ik geslaagd was, zat ik in bad. Ik sprong er euforisch uit en schoof uit over een stuk zeep”, zegt hij lachend.

“Met een klap belandde ik op de grond. Ik was zo overweldigd door het nieuws dat ik dacht: "Wauw, dit is het begin van mijn carrière op televisie". Maar toen kwam de toenmalige directeur van de BRT naar me toe. Hij zei: "Al heeft een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding. Meneer, u gaat naar de radio.""

Hoe euforisch Vranckx ook was over een job bij de BRT, zijn levensdoel was duidelijk. Als historicus van opleiding, moest en zou hij geschiedenis meemaken. “Om eerlijk te zijn wist ik niet of dat de moeite zou zijn als journalist. Dus besloot ik mezelf 2 jaar te geven om geschiedenis mee te maken als journalist. Als het dan niet gebeurde, was ik weg en trok ik zelf de wereld in.”

Vranckx moet niet lang wachten op een teken van het universum. Een jaar later wordt hij voor de eerste keer op pad gestuurd. Bestemming: Roemenië. Ploeg: Rudi Vranckx.

Vranckx was ter plaatse om de val van de Roemeense dictator Nicolae Ceausescu te verslaan. “Het was het einde van het jaar, de anciens zaten thuis en ik was nog aan het werk.”

“Als je de jongste bent, dan werk je zondagen, de laatavonddiensten, de feestdagen... Het was Kerstmis en ze vroegen of ik wilde gaan.”

Bedoeling was om het Roemeense volk, dat de val van het communisme vierde, in beeld te brengen. “Maar toen ik aan de grens kwam van Roemenië, bleek dat er gevochten werd. Geschoten. Het was geen feest, het was revolutie en oorlog. En daar stond ik dan, alleen.”

Dat is waar het allemaal is begonnen voor Vranckx. “Mijn allereerste heavy stuff was in Roemenië”. Maar omkeren was voor hem geen optie. “Er zijn toen nogal wat collega’s vertrokken omdat ze niet echt wisten wat daar aan het gebeuren was. En ik dacht: dit is het moment.”

Dat het heavy stuff was, is een understatement. Het was de eerste keer dat Vranckx zag hoe iemand voor zijn ogen werd doodgeschoten. “Dat was een rare ervaring. Je ziet ze schieten op iemand en je staat er eigenlijk niet bij stil dat dat voor echt is.”

Rond diezelfde periode werd ook Danny Huwé, oorlogsjournalist bij VTM, in Boekarest doodgeschoten. “Toen ik dat hoorde, ging het licht even uit”, zegt Vranckx. “Dat zijn vreemde momenten, maar je staat daar niet te lang bij stil want je weet ook gewoon dat je erdoor moet.”

“Ik besefte vooral dat dit is wat ik kan, dat dit is wat ik ben. Het is vergelijkbaar met iemand die aanleg heeft voor iets zoals muziek maken en de eerste keer een muziekinstrument krijgt. Voor mij was dit mijn muziekinstrument.”

“Met mijn verslaggeving in Irak zette ik het pad voort”, gaat Vranckx verder. “Roemenië was een onverwachte situatie die me compleet overviel. Naar Irak gaan was het tegenovergestelde. Ik wil naar de oorlog gaan, want dit is mijn roeping.”

Maar het was niet eenvoudig om het land binnen te geraken. “We mochten Irak alleen binnen als we waren ingebed bij het leger. Maar dat is eigenlijk een opgezet spel: het leger bepaalt wat je als journalist te zien krijgt, en dat wilden we niet.”

Dus deden Vranckx en de rest van zijn ploeg een poging om op eigen houtje naar Bagdad te reizen, op zoek naar de échte verhalen, dicht bij de mensen. “Toen dat lukte, werd ik overspoeld door een gevoel van euforie. Dat was een overwinning voor de onafhankelijke journalistiek.”

Want de journalistiek werd er aan banden gelegd, tot grote frustratie van Vranckx. “Er zijn heel wat Angelsaksische media en journalisten die destijds wél zijn meegegaan met het leger. Voor mij was dat je ziel en waarheid verkopen, het enige dat je hebt als journalist.”

De zoektocht naar de waarheid leidt Vranckx in 2011 naar Egypte, waar hij opnieuw de geschiedenis vanop de eerste rij mag meemaken. “We hadden een hotelkamer met een uitzicht op het Tahrirplein, het centrum van de opstanden tegen de toenmalige president Hosni Moebarak. Dat was fenomenaal.”

“We waren een van de weinige journalisten die daar nog aanwezig waren”, vertelt Vranckx. “Toen we live-uitzendingen deden voor het Journaal zag je de laserstralen, van de snipers die op de daken zaten, over je heen zwaaien. Toen dacht ik: dichter bij de geschiedenis kan je niet zijn.”

“Dat waren uitzendingen die we verscholen vanop ons balkon deden. Dat was pure adrenaline en euforie: je zag honderdduizenden jongeren die de ketens van zich afgooiden en bevrijd werden. Als men zelfs deze jongeren, die altijd onder de repressie van strenge regimes geleefd hebben, niet meer dom kon houden, dan gaat de geschiedenis erop vooruit, dacht ik.”

“Nog geen jaar later begon het geweld ook in Libië en Syrië. Je zag hoe de agressies almaar toenamen. De drang naar vrijheid van de jongeren werd niet geduld en dictators leerden dat geweld loont.”

Egypte, Libië, Jemen. Vranckx was er overal bij. Ook in de stad Homs, waar hij in 2012 op het nippertje aan de dood ontsnapt tijdens de Syrische burgeroorlog.

“Een wijk in Homs, Nahda, alles lijkt rustig. Ze willen ons tonen waar de voorbije dagen incidenten waren. Dan een vreemde stilte en plots de eerste inslag. En de hel barst los”, klinkt het in de reportage.

“We waren in Homs waar de opstanden tegen het regime van Al-Assad heel hevig waren”, legt Vranckx uit. “Maar daar liep het al vlug uit de hand. De granaten vielen uit de lucht. Ik had het gevoel dat we daar in een valstrik beland waren.”

En dan gebeurt het onwaarschijnlijke. “Philippe (Van Hecke, cameraman, red.) was boven op het dak aan het filmen en ik stond beneden aan de deur waar de granaten vielen. Mijn eerste reactie was: hoe is het met mijn mannen? Dus ik ga ze boven halen en dan pas besef ik wat er allemaal aan het gebeuren is.”

Terwijl hij naar boven loopt, wordt een man neergeschoten bij de deur waar Vranckx nog maar enkele seconden eerder stond.

De angst is er, zegt Vranckx nuchter, maar niet op het moment van de actie. “Ik ben vooraf wel bang en krijg achteraf even de shakes, maar op dat moment blijf je gewoon functioneren. Voor mij is het een beetje zoals een chirurg op de spoedafdeling. Er komt van alles op je af, en je moet gewoon handelen. Je verwacht ook niet dat een chirurg staat te trillen van de zenuwen, toch? Die doet zijn werk. Net zoals wij ons werk doen. Dat is gewoon wat je doet”, zegt Vranckx.

Met pensioen gaan terwijl de wereld in brand lijkt te staan, met oorlogen op verschillende continenten, is voor Vranckx ondenkbaar. Stilzitten is geen optie. “Je bent als een vis die blijft zwemmen. Een vis kan niet anders, en ik wil de geschiedenis blijven inzwemmen.”

“Ik heb de historische gebeurtenissen van de afgelopen jaren van dichtbij meegemaakt. Daarover heb ik nog veel te vertellen. Dat wil ik blijven doen, ook via documentaires, omdat ik voel dat ik de grotere verbanden kan zien. Altijd met de verhalen van de mensen ter plekke als uitgangspunt.”

De ontwikkelingen in het Midden-Oosten, vooral het afgelopen jaar, maken dat verlangen alleen maar sterker. “Het is belangrijk dat we als journalisten onze menselijkheid en onze verontwaardiging blijven tonen over wat er in de wereld gebeurt, zoals in Gaza. Ik geef de hoop zeker niet op. Ja, je wordt moedeloos van wat er gebeurt, maar juist daarom wil ik niet loslaten.”