Joni uit Massenhoven ontdekte onlangs een babyfoto van haar dochter in een advertentie van een webwinkel. Ze deelde de foto vier jaar geleden op haar Instagram en tagde toen ook het merk van het mutsje dat haar dochter droeg. Het merk gebruikte de foto zonder haar medeweten voor commerciële doeleinden. Experten roepen ouders op om voorzichtiger te zijn met beelden en informatie van hun kinderen op sociale media.
Joni vindt babyfoto van dochter in advertentie van webwinkel, experten waarschuwen voor gevaren van 'sharenting'
Tweemaal per week duikt onze podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van online bedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
In april volgend jaar verwacht Joni Tolomei haar 3e kindje. De nestdrang is volop aanwezig, want enkele weken geleden was ze al op zoek naar nieuwe babykledij. Tijdens het surfen, ziet ze plots op de website van een grote, bekende webwinkel een foto die haar bekend voorkomt. Het is een babyfoto van haar intussen vierjarige dochter.
Die deelde ze destijds op haar openbaar Instagramverhaal. Ze tagde ook het kledingmerk van het mutsje. Zonder haar medeweten nam het merk de foto over en gebruikte het om online reclame te maken.
"Dat was een heel vreemd gevoel", vertelt Joni aan onze redactie. "Het is al toevallig dat ik het heb ontdekt. Ook mijn familie reageerde vol ongeloof. Je verwacht niet dat iemand foto's van je persoonlijke account zal gebruiken zonder toestemming."
65 procent
Uit een bevraging bij 1.015 ouders in Vlaanderen blijkt dat 65 procent foto's, video's of andere informatie van hun kind online deelt. "Dit noemen we ook wel 'sharenting'", legt Liselot Hudders, professor communicatiewetenschappen en expert sharenting (UGent), uit.
'Sharenting' is een samentrekking van de Engelse woorden 'sharen', delen, en 'parenting', ouderschap. "Ouders en grootouders doen dat met de beste bedoelingen", zegt Hudders "Om te tonen hoe fier ze zijn bijvoorbeeld of om steun te vinden bij andere ouders, maar het is jammer genoeg niet zonder gevaar."
Valse adoptie en pedofiele netwerken
Joni nam na de ontdekking meteen contact op met het merk, waar ze te horen krijgt dat ze normaal wél toestemming vragen. Dat gebeurde bij haar dus niet. Het merk verwijderde intussen de advertentie en kwam tot een overeenkomst met haar. Zomaar iemands persoonlijke foto's gebruiken, of ze nu op een openbaar of privéprofiel staan, is dan ook strafbaar.
Maar de gevaren gaan soms veel verder. "Criminelen gebruikten al echte kinderfoto's om adoptieverhalen te verzinnen, in een poging anderen op te lichten", vertelt Hudders. "Beelden, bijvoorbeeld in zwemkledij of in bad, kunnen in pedofiele netwerken terechtkomen of bewerkt worden met artificiële intelligentie. Zo kan een onschuldige foto plots seksueel getint zijn."
Hudders stelt dat je ook voorzichtig moet zijn met het delen van informatie over hobby's en waar je kinderen naar school gaan. "Met de eerste schooldag bijvoorbeeld deel je misschien een foto voor de schoolpoort. Combineer dat met informatie over jullie dagelijkse leven en anderen kunnen makkelijk achterhalen waar je kind naar school gaat en wat jullie gewoontes zijn."
Michel Walrave, professor digitale media en privacy en expert (grand)sharenting (UAntwerpen), duidt op nog andere gevolgen. "Sommige foto's kunnen grappig bedoeld zijn, maar door de kinderen nu of later niet op die manier geïnterpreteerd worden. Denk bijvoorbeeld aan een foto van een kind dat boos is of voor de eerste keer op het potje gaat. Zulke foto's delen kan niet alleen zorgen voor spanningen tussen ouder en kind, maar kan ook leiden tot pestgedrag in de klas."
Ook opletten met privéprofiel
Ook als je account als privé staat ingesteld, is er risico op misbruik, aldus de experten. "Doorheen de jaren voeg je mensen toe aan je vrienden- of volgerslijst. Dat zijn mensen die je soms lang niet meer gezien hebt, of misschien niet goed kent. Je hebt dus geen controle op wat er met je beelden gebeurt. Die volgers en vrienden kunnen je foto's en video's verspreiden via andere kanalen", zegt Hudders.
Recent onderzoek toont wel aan dat steeds meer ouders voorzichtiger zijn en aan "mindful sharenting" doen. "Zeker jongere generaties ouders, die opgegroeid zijn met sociale media, zijn zich bewust van de voordelen en risico's", legt Walrave uit. "We zien dat ze bijvoorbeeld meer in gesloten WhatsApp-groepen foto's en video's met vrienden en familie delen."
Wat als je beelden van je kind (of jezelf) vindt online?
Als beelden of andere informatie over je kind (of jezelf) ergens opduiken waar ze niet horen, neem je best eerst contact op met het platform zelf. Als die niet reageren of helpen, kan je terecht bij de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) in ons land. Die beschermen de privacy van burgers. Zij kunnen bemiddelen. Als ook dat niets uithaalt, kan je via de GBA klacht indienen.
Hoe je kind beter beschermen?
Wie graag beelden of informatie over zijn kroost deelt op sociale media, kan dat ook op veiligere manieren doen. "Denk eerste goed na waarom je de foto precies online wil zetten en welke gevolgen dat al dan niet kan hebben voor je kind. Je kan beelden ook delen met een beperkt aantal personen via privéberichten, in plaats van met al je online connecties", aldus Walrave.
"Als je kinderen toch graag wil afbeelden op sociale media, dan kan je best onherkenbaar doen", vult Hudders aan. "Je kan een emoji op hun gezicht zetten, of hen van de rug of langs de zijkant fotograferen of filmen." Meer tips vind je hier .
"Het is spijtig dat zoiets zonder je medeweten kan gebeuren, maar ik ga in de toekomst toch ook voorzichtiger zijn", vertelt Joni. "Ik neem het kledingmerk niets kwalijk, maar wil andere ouders wel bewust maken van hoe je foto's en video's gebruikt kunnen worden."
Winnie Bogaert, influencer en deelneemster van het tv-programma Blind Getrouwd, maakt haar dochter op Instagram onherkenbaar via die tips:
