Mag een rechter rekening houden met negatieve berichtgeving over een beklaagde op sociale media?

De rechtbank in Brussel behandelde gisteren de zaak rond een voormalige barman van café Le Waff in Elsene. De man wordt beschuldigd van verkrachting, maar het parket vraagt geen straf, omdat de beklaagde volgens de openbare aanklager al voldoende gestraft is na een "lynchpartij" op sociale media.

Zo werd de man zelf slachtoffer van 'doxing' (zijn volledige identiteit en adres werden online gegooid) en werd er opgeroepen om wraak te nemen. Er werden ook verschillende valse klachten ingediend tegen hem.

Kan een rechter effectief rekening houden met de impact van dergelijke berichten bij het opleggen van een straf? En hoe vaak gebeurt zoiets?

Wanneer een rechtbank moet bepalen welke straf een beklaagde moet krijgen, kan die rekening houden met verzachtende omstandigheden. Op basis daarvan kan een rechter beslissen om een lagere straf of zelfs geen straf op te leggen.

"Er bestaat geen vaste lijst van verzachtende omstandigheden in de strafwet", verduidelijkt Royer. "Een rechter heeft dus veel vrijheid. Zo kan hij of zij rekening houden met het strafrechtelijke verleden van een beklaagde, diens jeugdige leeftijd of de tijd die verlopen is tussen de feiten en de behandeling van de zaak." 

Ook negatieve berichten die op sociale media verschijnen kan een rechter dus in rekening brengen. In het proces rond de dood van Sanda Dia motiveerde de rechtbank haar oordeel bijvoorbeeld door te verwijzen naar de impact van dergelijke berichten op de leefwereld van de beklaagden en hun familie.

Toch blijft het hoogst uitzonderlijk dat de openbare aanklager geen enkele straf vraagt, omdat een beklaagde online door het slijk is gehaald en te maken kreeg met valse klachten en doxing. Strafpleiter Sanne De Clerck zegt daarover in De Ochtend op Radio 1 dat het mogelijk is dat er ook andere elementen hebben meegespeeld.

"Misschien heeft men ook gelet op de houding van de beklaagde of de tijd die sinds de feiten verstreken is." Het kan volgens haar dus gaan om een "samenloop van omstandigheden" die het parket heeft aangezet om een opschorting te vragen. "We moeten voorzichtig zijn met het trekken van conclusies."

Volgens De Clerck en Royer, die zich beiden niet over de concrete zaak kunnen uitspreken, moeten ook traditionele media daarom voorzichtiger zijn. "Meestal is er al heel veel inkt gevloeid over een zaak voor een rechter zich daarover kan uitspreken", zegt De Clerck.

"Niet elke strafzaak is van algemeen belang", vindt Royer. "Als een politicus een verdachte is in een fraudezaak, moet je daarover natuurlijk berichten. Maar wanneer een onbekend persoon verdacht wordt van moord of partnergeweld, moeten wij niet noodzakelijk weten wie dat is. Sommige media werken dan met initialen, maar met 2 of 3 kliks op het internet heb je de identiteit van zo iemand al snel achterhaald."

"Natuurlijk wil ik daarmee niet zeggen dat een beschuldigde van een verkrachting zomaar vrijgepleit moet worden", gaat Royer verder. "Maar het probleem is dat een 'trial by (social) media' niet aan regels gebonden is. Wanneer een rechter een straf oplegt, is die normaal gezien beperkt in de tijd. Maar alles wat online verschijnt, blijft daar voor altijd staan."

Liesbet Stevens, van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, vindt het wel zorgwekkend dat zo'n 'trial by media' als verzachtende omstandigheid zou gelden: “Ik ga ervan uit dat het niet alleen gaat over de manier waarop de man is aangepakt op sociale media, maar bijvoorbeeld ook over zijn blanco strafblad tot nu toe. Als een parket vindt dat iemand geen straf verdient, dan neem ik aan dat zij er niet licht overheen gaan voor ze zo’n beslissing nemen. Maar tegelijk vind ik het geen goed idee om die online belaging een rol te laten spelen bij het bepalen van iemands straf.”

“Online lynchpartijen zijn sowieso verkeerd. Die man is daar wel degelijk het slachtoffer van geworden. Maar je lost niks op door iemands straf te beperken, omdat die online stevig is aangepakt. Doe dan iets aan die online lynchpartijen. Misschien moeten we nadenken over een verbod om namen van daders te noemen op sociale media? Het is nu al strafbaar om namen van slachtoffers van seksuele misdrijven te noemen zonder hun toestemming. Misschien moeten we dat voor daders ook doen?”

Stevens stelt zich ook vragen bij de concrete vordering van het parket: “Als iemand opschorting van uitspraak krijgt, dan komt dat niet op diens strafblad. Het parket kan wel vragen om er voorwaarden aan te koppelen, zoals zich laten behandelen voor een seksuele problematiek. Dat lijkt me bij daders van seksuele misdrijven sowieso noodzakelijk: met zulke daders moet je iets doen om te vermijden dat ze nieuwe feiten plegen. Dus als deze man de gunst van de opschorting zou krijgen, dan hoop ik wel dat er voorwaarden bij komen.”

Of de rechter in deze concrete zaak de vraag van het parket zal volgen, weten we op 29 januari.