Silke uit Gent vond verbinding in basketbal: hoe sport je kan helpen wanneer je je eenzaam voelt

"Samen activiteiten doen, niet enkel sporten, kan helpen wanneer je je eenzaam voelt." Dat vertelt professor sport- en bewegingspsychologie Filip Boen (KU Leuven). "Zeker samen bewegen op een synchrone manier veroorzaakt een gevoel van verbondenheid, dat een gevoel van eenzaamheid kan wegwerken. Daarom is wandelen, bijvoorbeeld, zo'n onderschatte activiteit."

Dat sporten kan helpen wanneer je je eenzaam voelt, weet de 25-jarige Silke Bosch als geen ander. Naar aanleiding van De Warmste Week, die dit jaar vlamt tegen eenzaamheid, vertelt ze haar verhaal.

"In 2020, aan het begin van de coronacrisis, kwam ik terug van een buitenlandse stage. Ik ben dan in juni afgestuurd als ergotherapeute, maar tijdens de zomervakantie viel ik in een heel diep gat", vertelt Silke. "Zeker augustus was een heel moeilijke maand. Het was een soort identiteitscrisis: moest ik nu gaan werken, of toch verder studeren?"

"Ik zat toen op kot in Gent en was veel alleen. Ik werkte wel in de horeca, maar daar kon ik door de wisselende coronaregels niet vaak terecht", gaat ze verder. Toen heb ik mij echt heel eenzaam en onzeker gevoeld. En als ik mij dan alleen voelde, ging ik basketballen op een pleintje in het Rabotpark, want buiten sporten mocht wel. Dan sprak ik bijvoorbeeld af met mijn broer of een vriendin, en zo werd dat pleintje echt een ontmoetingsplek. Daar heb ik veel aan gehad."

Toen Silke na zo'n potje basketbal langs de sporthal in de buurt liep, trok de reclame van Ghent Basketball haar aan. "Ik zocht de organisatie op en kwam erachter dat ze op zoek waren naar een coach. 'Kom, we gaan eens zot doen', dacht ik, en ik heb me aangemeld." Zo rolde ze als vrijwilliger de organisatie in, waar ze vandaag zelfs in dienst is als jongerenwerker.

Silke vertelt dat ook die sportwerking haar hielp om minder eenzaam te zijn. "Ik begon bij Ghent Basketball en besloot om verder te studeren: plots had ik weer een doel voor ogen. Mijn lessen waren online, dus ik zat veel aan mijn pc, maar ik keek altijd enorm uit naar die sportmomenten. Het bracht ook de structuur die ik nodig had en plots kreeg ik verantwoordelijkheid: een training voorbereiden en klaarstaan voor jongeren."

Vandaag probeert Silke bij Ghent Basketball op haar beurt om kinderen en jongeren die zich eenzaam voelen, te helpen aan de hand van laagdrempelige basketbaltrainingen in verschillende wijken in Gent. "Veel jongeren komen door verschillende drempels niet in sportclubs terecht. Door trainingen in hun omgeving aan te bieden, durven ze die stap sneller te zetten." 

"Iedereen is welkom en de prijs wordt gedrukt (variërend van 1 euro tot 20 cent per training). Ook sociaal proberen we heel laagdrempelig te zijn. Wanneer jongeren te laat komen of als er iets gebeurt op een training, zullen we hen zeker niet afstraffen. We proberen hen altijd positief te benaderen en vragen dan net hoe dat komt, met oog voor de rugzak waarmee deze jongeren naar een training komen."

"Wij gaan ook vaak de straat op met mobiele doelen en basketballen. Dan zie je dat sport mensen aantrekt en een middel kan zijn om in contact te komen met mensen. Je smijt een basketbal naar iemand en zo raak je aan de praat. Zo proberen we jongeren bij onze reguliere trainingen te betrekken." 

"Omdat basketbal een teamsport is, proberen we van deze jongeren een mooie samenhangende groep te maken, waarbij vriendschappen ontstaan", legt Silke uit. "Het gaat vaak om jongeren met weinig vrijetijdsactiviteiten, bijvoorbeeld omdat ze thuis veel verantwoordelijkheden hebben. Je ziet hen bij ons dan helemaal opfleuren, omdat ze het gevoel hebben dat ze bij een groep horen."

Voor mensen die zich eenzaam voelen, is het niet altijd makkelijk om zich bij een sportclub aan te sluiten, zeker als er een competitie-element bij hoort. "Mensen die eenzaam zijn, haken dan sneller af, omdat zij net minder gemakkelijk contexten met hoge adrenalineniveaus opzoeken", vertelt professor Boen. Hij verwijst daarbij naar de populariteit van ongeorganiseerde sportverenigingen zoals running crews.

Jeroen Scheerder, professor sportsociologie (KU Leuven), deed onderzoek naar hoe ook sportclubs toegankelijker kunnen worden. "De sportsector keek in het verleden vaak naar mensen die zich spontaan aanboden, die over talent beschikten, die de nodige fysieke en sociale vaardigheden hadden... Dat liep altijd vlotjes en de mensen dienden zich aan", zegt hij.

"Nu is er daar meer oog voor specifieke doelgroepen, zoals LGBTQIA+, senioren of mensen met een beperking. Die maatschappelijke trend is zeker een positieve ontwikkeling, maar mensen die zich eenzaam voelen vallen daar soms wat uit de boot. Eenzaamheid is ook niet makkelijk te definiëren." Waar kunnen sportclubs dan aan werken om mensen die eenzaam zijn te bereiken? Professor Scheerder neemt er het ABC-principe bij.

"A: aanbod. Zeker in het verleden zetten clubs heel sterk in op prestatie en competitie. Daar stappen we gelukkig steeds meer van af. Het 'fun en fit'-aspect is belangrijk, zeker voor deze doelgroep. Het moet gezellig zijn en je mentale en fysieke weerbaarheid toch ook verhogen. Zet daar als sportclub dan ook op in bij activiteiten en differentieer in je aanbod."

"B: binding, mensen aantrekken op de lange termijn. Dat gaat over het betaalbaar houden en ervoor zorgen dat het niet saai wordt, maar ook over dat mensen zich betrokken voelen bij een groter geheel. Ze moeten zich welkom voelen, vertrouwd raken met de gewoontes, menselijk contact hebben... Anders haken ze af."

"Zo werkt mijn triatlonclub met peters en meters, die nieuwe mensen mee op sleeptouw nemen en een vertrouwensband opbouwen. Dat is anders dan wanneer je ergens anoniem bij een loket een vraag moet stellen. Die binding begint bij een toegankelijke en verwelkomende ontvangst. 3 probeersessies, bijvoorbeeld, en fysieke laagdrempelige inschrijfmomenten in plaats van digitaal inschrijven."

"C: communicatie, de belangrijkste. Een sportclub kan een waardevol aanbod hebben, maar de mensen moeten het ook vinden. Daarom is een transparante communicatie belangrijk. Wat mag men verwachten op financieel vlak, is er een recreatief aanbod naast het competitieve, zijn er extra activiteiten, zoals een quiz of eens een andere sportactiviteit, die mensen binnen de club op een andere manier dichter bij elkaar brengen?"

"Maak ook duidelijk dat iedereen welkom is en laat blijken dat je rekening probeert te houden met de verschillen tussen mensen: of je nu introvert of extravert bent."

Dat iedereen welkom is, is ook een van de belangrijkste punten van Leon, een andere organisatie die aan de hand van beweging voor verbinding tussen mensen wil zorgen. "Daarbij staat dans als bindmiddel centraal", zegt choreograaf Seppe Baeyens, medeoprichter van de organisatie. Leon organiseert dansateliers op verschillende plekken in Brussel, zoals Molenbeek en Sint-Gillis. "Wij vertrekken meestal vanuit een idee en proberen dat samen om te zetten naar beweging."

"We willen alle drempels wegwerken, zodat onze dansateliers zo toegankelijk mogelijk zijn", vertelt Seppe. "Iedereen is welkom, het is altijd gratis en je moet je niet inschrijven. Als wij een atelier organiseren van 10 uur tot 12 uur, bijvoorbeeld, mag je ook om 11 uur aansluiten."

"Omdat we mensen van verschillende leeftijden en verschillende achtergronden samenbrengen, zien we de dansstudio echt als een ontmoetingsplek. Mensen die elkaar normaal niet snel zouden ontmoeten, gaan elkaar bij ons wel leren kennen."

"We werken dan wel met dans, maar zoeken ook naar verbinding in alles daarrond. Je mag meedoen, maar kan ook gewoon komen kijken, een koffie komen drinken, de tafels helpen klaarzetten of zelfs mee komen musiceren. Zo proberen we echt gemeenschapsvormend te werken te gaan. Hier in Brussel worden elke dag zoveel talen gesproken, maar dans en muziek zijn universele talen."

"We zitten bewust niet op sociale media, maar houden heel erg van de ontmoeting. Wij spreken dus heel vaak mensen aan, maar ook mond-tot-mondreclame is erg belangrijk. Bovendien werken we samen met verschillende organisaties die ingebed zijn in de wijken. Zo werken we in Molenbeek bijvoorbeeld samen met scholen, maar ook met een organisatie voor mensen met een beperking. Zo is er altijd een zeer gemengde groep deelnemers bij onze ateliers."

"De laatste jaren trekken we meer naar de in de publieke ruimte voor onze dansateliers. We merken daarbij dat het fijn zou zijn als we op een plein een soort studio, met goede infrastructuur, zouden kunnen ontvouwen." Zo ontstond het idee om vanaf de zomer van 2025 met een mobiele dansstudio  de straat op te trekken.

"Het wordt een fietstrailer aan een elektrische fiets, met daarin alles wat we nodig hebben voor een dansatelier: een muziekinstallatie waarop muzikanten kunnen aansluiten, de mogelijkheid om koffie te maken of iets kleins te koken, tafels en stoelen om naderhand nog iets te drinken, een EHBO-koffer…", legt Seppe uit. Zo hoopt de organisatie nieuwe mensen te bereiken. 

"Als wij bijvoorbeeld bezig zijn op een pleintje en we zien iemand zitten achter een raam, kunnen we snel contact leggen: veel sneller dan wanneer we verborgen zitten achter de deur van een studio. Mensen die thuis zitten of toevallig passeren om naar de winkel te gaan horen de muziek, zien de beweging of worden door ons aangesproken", vertelt Sam De Wit, medeoprichter van Leon.

"Mensen die eenzaam zijn, zijn ook vaak beperkt in mobiliteit, zowel op fysiek als op mentaal vlak. Daarom zoeken we echt naar die nabijheid", voegt Seppe nog toe. "Net door echt alle drempels weg te werken, denken we dat mensen op een heel eenvoudige manier kunnen aansluiten."