Bestaat 'pretty privilege' echt? "Mensen zijn van nature milder voor iemand met een mooi of vriendelijk uiterlijk"

'Pretty privilege' is het fenomeen waarbij mensen met een aantrekkelijk uiterlijk op verschillende manieren een voorkeursbehandeling krijgen in de samenleving. Zo zouden mensen die over het algemeen als fysiek aantrekkelijk worden beschouwd makkelijker een woning kunnen huren, sneller promotie kunnen maken en meer invloed hebben in sociale relaties.

Het fenomeen blijkt breed te bestaan en zelfs van toepassing te zijn op verdachten of veroordeelden in moordzaken. Begin deze week werd Luigi Mangione, de vermoedelijke moordenaar van UnitedHealthcare-CEO Brian Thompson, gearresteerd, maar op sociale media begonnen mensen al snel hun steun uit te spreken voor de vermoedelijke dader.

Daarbij gingen de commentaren meer dan eens over Mangiones uiterlijk. "Nee, je bent zo sexy, zorg ervoor dat je niet wordt gepakt door de politie", staat bijvoorbeeld te lezen in een populaire post. Over de Menendez-broers, die veroordeeld werden voor de moord op hun ouders, waren na de Netflix-reeks over hun zaak eerder dit jaar gelijkaardige reacties te lezen.

Hoe komt het dat mensen op basis van uiterlijk sympathie opwerpen voor een verdachte in een moordonderzoek? "Uiterlijk is niet de enige oorzaak, maar het is wel een belangrijke component."

Op het internet wordt gesproken over 'pretty privilege', Ponnet heeft het liever over het 'babyface-syndroom'. "Mensen met een groot voorhoofd, bolle wangen, een zachte huid en een vriendelijk aangezicht, worden over het algemeen vriendelijker beoordeeld."

Ponnet maakt de vergelijking met twee Belgische zaken. "Van Dutroux zei iedereen direct dat je al aan zijn uiterlijk zag dat hij een crimineel is. Maar Ronald Janssen, bijvoorbeeld, vonden mensen vanwege zijn uiterlijk vriendelijker overkomen."

Hoe komt het dat wij in ons hoofd die gevolgtrekking maken? Dat kan deels genetisch verklaard worden, zegt Ponnet. "Wij hebben een aangeboren neiging om voor baby's te zorgen."

Lara Schreurs, docent digitale media-effecten aan de KU Leuven, noemt ook socialisering als een oorzaak. "Van kleins af aan wordt ons een ideaalbeeld aangeleerd: vrouwen moeten onder meer slank zijn, mannen gespierd."

Het zijn vooral de effecten daarvan die belangrijk zijn. "Wij worden voortdurend gesocialiseerd in de idee dat een mooi uiterlijk beloond wordt. In films en series, bijvoorbeeld, voldoet de held of de prinses vaak aan de schoonheidsidealen, de slechterik of de boze stiefmoeder meestal niet."

Ook later blijven die stereotiepen zichzelf volgens experts bevestigen. Fysiek aantrekkelijke mensen worden 'beloond' voor hun uiterlijk door bijvoorbeeld sneller aangenomen te worden op de arbeidsmarkt en makkelijker een huurwoning te vinden op de huizenmarkt.

Het gevaarlijke is dus dat mensen automatisch eigenschappen gaan toeschrijven aan iemand die ze aantrekkelijk vinden, terwijl die persoon die eigenschappen niet noodzakelijk bezit. "Via iemands uiterlijk vormen we een eerste indruk, die cruciaal is. Op basis daarvan denken we dan dat iemand bijvoorbeeld warm, sympathiek en niet gewelddadig zal zijn", zegt Ponnet.

Vervolgens proberen we dat beeld keer op keer te bevestigen, ook al ontvangen we informatie die onze eerste indruk lijkt tegen te spreken. "Van Bart Peeters dachten we dat hij de perfecte huisvader was, omdat hij goedlachs overkomt op televisie, tot hij zelf toegaf dat hij eigenlijk niets in het huishouden doet."

Nog opvallender is dat ook rechters niet immuun zijn aan het 'babyface-syndroom'. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat mensen met een aantrekkelijk uiterlijk over het algemeen lagere straffen krijgen en zelfs een hogere kans hebben om vrijgesproken te worden.

Daarbij gaat het volgens Ponnet wel om "actieve misdrijven" waarbij een handeling wordt gesteld. "In het omgekeerde geval, bij nalatigheden dus, worden die mensen net strenger beoordeeld."

De ene (vermoedelijke) misdadiger is dus de andere niet. Zou de storm rond Mangione op het internet dan minder groot geweest zijn, indien hij een ander fysiek voorkomen had gehad? Die gedachte is volgens experten zeker plausibel.

"Maar je moet in zijn geval natuurlijk ook de bredere context in rekening brengen", zegt Schreurs. Zij verwijst naar de politieke en sociale problematieken die aan de grondslag van de moord lijken te liggen.

"Het gaat dus niet enkel over uiterlijk. Maar dat mensen een misdrijf deels vanwege hun fysieke gevoelens voor de dader van dat misdrijf verheerlijken, mag je gerust problematisch noemen."