Waarom er geen slagbomen zijn in de Antwerpse haven ondanks veel zware ongevallen aan spooroverwegen

In de Antwerpse haven liggen zo'n 1.000 kilometer treinsporen, maar je vindt er geen overwegen met slagbomen. Waar de sporen de rijbaan kruisen, staat er een rood licht en is er soms - maar niet altijd - een belsignaal. Nochtans gebeuren er met de regelmaat van de klok zware ongevallen aan de overwegen in de havens.

Vanmorgen nog verloor een vrachtwagenchauffeur het leven toen hij botste met een locomotief aan zo'n overweg zonder slagbomen. Begin oktober greep een goederentrein een bestelwagen aan het Noordkasteel, gelukkig zonder gewonden. Van de 31 ongevallen aan spooroverwegen in 2023 gebeurden er 6 in havengebieden. De cijfers dalen jaar na jaar, maar de havens blijven oververtegenwoordigd. Kunnen slagbomen dan niet helpen?

"De FOD Mobiliteit schat vandaag de veiligheidsmaatregelen in aan elke overweg. In havens is er historisch gezien gekozen om geen slagbomen te installeren, op een enkele uitzondering na. Wij als spoorwegbeheerder voeren die beslissing uit", zegt Thomas Baeken van Infrabel. Al wijst hij ook naar praktische bezwaren.

"Uit praktijktesten blijkt dat slagbomen in de haven vaak stukgereden worden door het vele vrachtverkeer dat niet stopt aan een rood licht", zegt Baeken. "Als we die slagbomen moeten herstellen, heeft dat een grote impact voor het goederenverkeer in de haven. Dat ligt dan telkens stil op het spoor en op de weg."

Die economische logica komt wel met een zware tol van gewonden en zelfs doden. Moeten er niet meer slagbomen komen in de havens? "Dat is een terechte vraag waar wij als infrastructuurbeheerder niet over kunnen beslissen", pareert Baeken.

De FOD Mobiliteit kan dat wél veranderen, maar verwijst naar de algemene regel in het KB van 11 juli 2011. Daarin staat "de overwegen aangelegd in de zee- of rivierhavens en in de industriezones moeten niet met veiligheidsinrichtingen worden uitgerust."

Uitzonderingen kunnen evenwel door de minister opgelegd worden. "Om de paar jaar krijgt elke overweg in ons land een nieuwe risicoanalyse waar de veiligheid bekeken wordt", zegt Thomas De Spiegelaere, woordvoerder van de FOD Mobiliteit. 

Over aanpassingen aan de overweg op de Noorderlaan, wil de FOD nog geen uitspraak doen. "Er loopt een technisch onderzoek naar het spijtige ongeval vandaag. De situatie kan uiteraard herbekeken worden op basis van de resultaten van de onderzoeken."

Volgens Infrabel zijn slagbomen ook niet zaligmakend. "Het allerbelangrijkste is dat chauffeurs het rode licht respecteren. Aan een rood licht moet je stoppen, met of zonder slagboom", zegt Baeken.

"Uit onze statistieken blijkt dat zo'n 80 procent van de ongevallen aan spooroverwegen in de havens van Antwerpen en Zeebrugge veroorzaakt worden door het negeren van een rood licht. Daarom blijven we sensibiliseren. We organiseren zelfs campagnes voor truckers specifiek in de havens, in verschillende talen."