Overschilderingen uit 16e eeuw ontdekt tijdens restauratie Lam Gods in Gent: fellere kleuren en fijnere nuances

De restauratie van het schilderij van de gebroeders van Eyck uit 1432 is al bezig sinds 2012. Sinds mei dit jaar worden de bovenste en laatste 7 panelen aangepakt, die het hemelse voorstellen: Johannes de Doper, de maagd Maria, de Godheid, de zingende en de musicerende engelen en Adam en Eva.

Tijdens de restauratiewerken zijn overschilderingen vastgesteld, die niet door Van Eyck zelf zijn aangebracht. "Dat op zich is niet vreemd", vertelt Camille De Clercq, hoofd conservatie en restauratie van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK).

"Wat we nu zeker weten is dat de overschilderingen uit de 16e eeuw komen en we ze dus zeker mochten verwijderen. Want je moet weten dat ook de gebroeders Van Eyck soms hun eigen werk overschilderden. Als wij overschilderingen weghalen, moeten we 100 procent zeker zijn dat het achteraf is toegevoegd en dat het niet nog een extra, later aangebrachte toets van de kunstenaar is. Dat wil je niet meemaken."

Nu blijkt dat de gewaden van de 3 grote personages in die tijd zijn overschilderd. "Dat was normaal toen. Als er vandaag schade is aan een belangrijk schilderij, wordt het geretoucheerd. Toen schilderden ze over het origineel om de schade weg te werken. Ze deden dat natuurlijk wel volledig binnen de lijntjes, waardoor het amper opvalt. Achteraf zijn daar ook nog verschillende vernislagen op aangebracht die de bewerkingen verdoezelen."

Bij de figuren van Adam en Eva is bij de onderste, effectieve laag opmerkelijk meer bladgoud en -zilver gevonden. "Opvallend, want dat is niet teruggevonden bij de eerdere restauratie van de onderste registers, die het aardse voorstellen. Bij het hemelse gebruikten de gebroeders Van Eyck dus veel rijkere materialen. Dat geeft het schilderij toch extra dimensie."

Nu ze zeker zijn dat de overschilderingen niet door Van Eyck zelf zijn aangebracht, haalt het team de verflagen weg. "Als je de 2 versies naast elkaar ziet, dan merk je een groot verschil. Die nuances zijn zo fijn en zo eigen aan het palet van Van Eyck. Hun kleuren zijn ook veel intenser. Het is niet voor niets dat de gebroeders zo wereldwijd werden geprezen. Dit is duidelijk werelderfgoed."