Is eenzaamheid altijd slecht? En maken sociale media minder eenzaam? 5 misverstanden over eenzaamheid

In de psychologie en in de samenleving wordt eenzaamheid gezien als een gemis. Maar dat moet niet altijd zo zijn, toch niet als het over eenzaamheid op korte termijn gaat. 

"Wanneer er een gevoel van eenzaamheid de kop op steekt, leert ons dit ook iets", zegt VRT NWS-journalist en psycholoog Leslie Hodge. "Je kan het zien als een signaal zoals honger of dorst. Het vertelt ons dat er een tekort aan sociaal contact is."

Het geeft de kans erover te reflecteren en er iets aan te doen. "Als we dan zien waar het gemis zit, kunnen we die banden opnieuw aanhalen en kan eenzaamheid opgelost worden", geeft ook Luc Goossens, emeritus professor psychologie aan de KU Leuven mee. 

Het is pas wanneer er na lang zoeken geen oplossing wordt gevonden voor die eenzaamheid, dat er echt negatieve gevolgen aan verbonden zijn. "Denk aan langdurig werklozen die maar blijven zoeken naar nieuw werk. Die vervallen in chronische eenzaamheid. Dat heeft een aanpak nodig", benadrukt Goossens. 

Heel wat studies tonen aan dat ouderen zich vaker eenzaam voelen. Er is meestal een piek van eenzaamheid rond de leeftijd van 70 jaar. Het overlijden van een partner, steeds meer mensen uit de vriendenkring die wegvallen en lichamelijke kwaaltjes en dus minder mobiliteit, liggen vaak aan de basis. 

"Toch zien we dat de cijfers over eenzaamheid in de oudere leeftijdscategorie stabiel blijven en zelfs lichtjes afnemen", zegt professor Goossens. "De eenzaamheidscijfers van jongeren tonen iets anders: die stijgen geleidelijk." 

Uit een bevraging van de Studentenraad van de KU Leuven bleek dat 3 op de 4 studenten zich eenzaam voelden in 2021. "Niet onlogisch als je bedenkt hoeveel veranderingen ze ondergaan. Nieuwe school, nieuwe vrienden en soms voor de eerste keer op kot. Dat zijn heel wat gelegenheden om je eenzaam te voelen", legt Hodge uit. 

Nog een factor die ertoe kan bijdragen dat jongeren zich steeds vaker eenzaam voelen, zijn sociale media en alle digitale technologieën. "Sociale media zijn zeker goed om contacten te onderhouden, maar fysiek contact blijft het allerbelangrijkste", zegt Hodge. 

Dat mensen in de ogen kijken belangrijk is, weet ook professor experimentele psychologie Marie-Anne Vanderhasselt. "Je ziet zo wat er leeft bij de ander, waar die mee bezig is. Fysieke aanwezigheid doet  hersenen op dezelfde manier werken en laat soms zelfs harten synchroon slaan. Zo voel je echt een connectie." 

"De natuur helpt letterlijk mee", vult ze aan. "Dat fysieke contact geeft je het gevoel dat je begrepen en gezien wordt." Via sociale media loopt alles vluchtiger en door daar gesprekken te voeren, hebben mensen minder het gevoel dat ze in het echt moeten afspreken. "Het is belangrijk daar een balans in te vinden." 

Alleen zijn wil zeggen dat er niemand in de buurt is. Dat is een neutraal gevoel en is soms zelfs nodig, merkt psycholoog Hodge. "Om eens een keer niet alle meningen, indrukken en geluiden van alles rondom je constant binnen te krijgen. Gewoon eens je brein licht geven om dingen te verwerken, dat is ook belangrijk." 

Eenzaamheid is een gevoel dat je niet genoeg of geen mensen rondom je hebt (aan wie je jouw verhaal kwijt kan). "We zien dat mensen zich ook eenzaam voelen als ze samen met anderen zijn", zegt Inez Germeys, professor psychiatrie aan KU Leuven. 

Alleen zijn is dus niet noodzakelijk slecht. "Mensen verschillen ook in hun sociale batterij en sociale behoeften. Er is dan niks mis met een avond op je kamer alleen spenderen. Zo laad je die batterij ook weer op."

"Het gaat vooral om hoe je je voelt in die tijd alleen", verduidelijkt Germeys. "En het is ook belangrijk dat je de optie hebt om je te verbinden met anderen en kwaliteitsvolle sociale interacties aan te gaan. Pas als je dat mist, voel je je eenzaam."

Als iemand rondom je zich eenzaam voelt, kan er de neiging bestaan de persoon veel aandacht te geven en altijd in de buurt van hem of haar te blijven. "Maar het is eigenlijk even belangrijk om jezelf overbodig te maken", weet Hodge uit ervaring. 

Dus niet elke dag op de koffie gaan. Beter is het om de persoon mee te nemen naar een setting waar die opnieuw verbinding kan maken ook met anderen. "Zoek iets wat die persoon graag doet en wat je in een sociale setting of vereniging kan doen en maak hem of haar daar warm voor."

"Wanneer je in het begin telkens meegaat met de persoon naar de boekenclub, bijvoorbeeld, dan is de drempel lager om er ook zonder jou naartoe te gaan", geeft Hodge nog als raad. "Zo kan de persoon minder eenzaam worden door zelf opnieuw een netwerk op te bouwen zonder te afhankelijk te worden van jouw bezoek."