Welke toekomst wacht Syriërs na val van Assad? Rudi Vranckx: "Sleutel zal zijn of ze verscheurende broedertwisten kunnen vermijden" 

Overal in het Midden-Oosten en in het Westen, ook in ons land, kwamen de Syriërs het voorbije weekend op straat om te feesten. Hebben zij reden tot vreugde?

"Zeker", zegt Rudi Vranckx in onze podcast 'Het Kwartier'. "Het is pure euforie. Zij komen uit een onwaarschijnlijk duister gat van 13 jaar brutaal machtsmisbruik, folteringen, opsluitingen, bommen en chemische wapens. Meer dan 10 miljoen mensen zijn op de vlucht of zijn hun huis kwijt, een half miljoen is gedood."

"Daar komt nog eens bovenop dat de meeste Syriërs in hun hele leven niets anders hebben gekend dan de dictatuur van de Assad-familie. Voor hen is het alsof je plots in het licht komt en zuurstof krijgt."

" Alleen is de vraag: wat gaat dat brengen? Ik moet denken aan wat ik in Libië heb gezien na de val van Khadaffi, in Irak toen Saddam Hoessein van de macht werd verdreven... Dat is een wankele situatie. In chaos ontstaan monsters, daar komen gruwelijke dingen uit voort: oorlog, milities, extremisme, burgeroorlog... Je weet het niet."

"Alles hangt af van hoe de strijdende partijen, met HTS op kop, erin slagen een collectief bestuur te vormen waarin ze elkaar het licht gunnen. Koerden, christenen, alawieten, sjiieten, andere minderheden... Terwijl de soennieten, die zo lang onderdrukt zijn en in de gevangenissen hebben gezeten, en oorlog gevoerd hebben, nu de mildheid van de winnaar moeten tonen.

Hoe gaan ze het in Syrië nu aanpakken? "De premier die aan de macht was, is kunnen blijven zitten. Achter de schermen was er dus al gepraat. Hij zal waarschijnlijk de administratie moeten doorgeven, dat zal een korte tijd duren. Maar daarna zal men een vorm van verkiezingen moeten organiseren waarin iedereen zijn kans krijgt."

"Voor je daaraan toe komt, is de vraag: komen er afrekeningen, slaan de christenen of de alawieten op de vlucht? Maar verkiezingen zijn onvermijdelijk als men een oplossing wil. Die waren ook voorzien in 2016 door een VN-resolutie. Dat is toen niet gebeurd. Misschien is het nu de tijd om die te gaan uitvoeren."

Welke rol kan de internationale gemeenschap spelen? "De wereld, en zeker het Westen, hebben er alle belang bij om Syrië te stabiliseren. Het is de draaischijf van veel gebeurtenissen in het Midden-Oosten. Als je dat kan stabiliseren, dan kan je misschien een ommekeer veroorzaken in die heel labiele regio."

"De Amerikaanse president Joe Biden is wel in snelheid gepakt. Net zoals de meeste mensen heeft hij lang in het duister getast. Hij zou dit nog wel op zijn hoed willen steken tijdens zijn laatste maand als president. Maar eigenlijk is dat de tijd voor zijn opvolger (Donald Trump, red.) en voor Europa."

"Maar stabiliteit is misschien wel het allerbelangrijkste voor al die Syrische vluchtelingen, die wellicht terug willen. Ze zitten in groten getale in Libanon en er zijn er 3 miljoen in Turkije. Maar ook in Europa zijn er een heleboel mensen uit Syrië die gevlucht zijn. Als we het leegbloeden van Syrië willen stoppen en omkeren, dan hebben wij er ook puur praktisch alle belang bij."

"Bij ons, in Europa zijn, het populisme en extreemrechts gegroeid door de vluchtelingenproblematiek die ontstaan is door de Syriërs."

Veel gevluchte Syriërs dromen nu al luidop van een terugkeer naar hun land. Hoe haalbaar is dat? "Voor de mensen in de kampen aan de grenzen is dat realistisch. Hun lot is nu al heel penibel, alles is beter dan dat."

"Voor de mensen die intussen een leven hebben opgebouwd in het Westen en Europa, misschien al 10 jaar lang, wordt het volgens mij eerst afwachten. "

"Eerst zullen ze kijken of hun familie nog leeft en de restanten van hun vroegere bestaan proberen op te pikken. Daarna kunnen ze kijken of ze dat, behoedzaam, opnieuw kunnen opbouwen. Dan sluit ik het niet uit. Maar hou er rekening mee dat er ook veel gezinnen met kinderen bij zijn die intussen half Belg of half Europeaan zijn geworden."

Welk land zullen terugkerende Syriërs aantreffen? "Vernielingen, mensen zonder huizen. In cijfers bekeken is Syrië een catastrofe. De inflatie is duizelingwekkend hoog met enkel een soort van drugseconomie die Assad en co daar hebben opgebouwd de laatste jaren."

"Maar ik heb al zo veel landen meegemaakt die op dat moment een totale puinhoop waren. De veerkracht van de mensen om opnieuw te beginnen, is enorm groot. En de Syriërs zijn een rijk volk, in de geest en in vaardigheden, qua opleiding. Het is een stadscultuur, het zijn niet de taliban uit de Afghaanse bergen. Ze willen hun land heropbouwen, daar heb ik hoop op."

"Syrië heropbouwen wordt een enorme klus. Dat is misschien wel dé grote uitdaging van het volgende decennium, zeker voor het Midden-Oosten en bij uitbreiding voor ons. De mogelijkheden zijn er. Ze moeten niet rekenen op de rijkdommen in de grond, maar die in hun hoofd. Het zijn dokters, ingenieurs, mensen die de handen uit de mouwen steken."

"Maar dan heb je een land nodig dat zich verenigt en niet verscheurd wordt door broedertwisten zoals Irak en Libië. Daar zit de sleutel. Dat is de rauwe zenuw. Zal men die wonde kunnen helen of niet?"