Wat betekent het om laaggeletterd te zijn? Sara (53): "Ik begrijp vaak niet wat een overheidsinstantie van me vraagt"

"Heel handig, maar niet zo slim." Zo omschrijft Sara*, een mondige vrouw van 53, zichzelf. Tijdens de week doet ze naaiwerk als vrijwilliger in een organisatie voor mensen in een kwetsbare positie. Dat heeft ze geleerd in het middelbaar onderwijs en daar was ze altijd heel goed in.

Tot haar 19e ging Sara naar school. Toch heeft ze steeds grote moeite gehad met lezen en schrijven. Dat begon al in het eerste leerjaar: "Ik was linkshandig en moest rechts schrijven van de juf. Dat ging heel moeizaam en zo moest ik het eerste leerjaar opnieuw doen." Rekenen lukt dan weer wel vlot: "In de winkel ken ik alle promoties, je gaat me daar niets kunnen wijsmaken."

Sara leerde zichzelf trucjes aan om haar school af te maken: "Ik leerde veel vanbuiten, al had ik geen idee van wat ik aan het leren was. Mijn zus is een jaar jonger en heeft elk boek dat ik moest lezen voor mij samengevat en dan schreef ik dat over. Een boek lezen is voor mij een te grote opgave: na twee bladzijden val ik letterlijk in slaap." 

Wanneer ze op school een formulier moest invullen, zei ze tegen de juf dat ze dat thuis wel zou doen. Waarop de juf antwoordde: "Jij bent de enige in de klas die dat niet kan."

Formulieren invullen, blijft ook nu een grote moeilijkheid: "Ik begrijp vaak niet wat een ziekenfonds of overheidsinstantie van me vraagt. Ik heb een verhoogde tegemoetkoming, maar toen ik een energiezuinige wasmachine kocht, wist ik niet dat ik dan recht had op een korting. Ik zou niet weten hoe ik zulke voordelen zelf moet opzoeken." Een thuisbegeleider helpt Sara nu met haar papierwerk.

Toch maakt ze nog vaak gebruik van haar trukendoos: "Als mensen mij vragen om iets op te schrijven, zeg ik dat ik geen tijd heb en dat later zal doen. Maar soms loop je dan met je kop tegen de muur en moet je toch mensen om hulp vragen."

Op het internet komt ze nog meer hindernissen tegen: "Als je bijvoorbeeld online iets wil kopen, moet je twee keer een paswoord invullen. Dat moet dan uit verschillende tekens bestaan, maar dat vind ik moeilijk. Ik kies dan een gemakkelijk paswoord, maar dat kunnen andere mensen dan wel gemakkelijk raden." Vooral bij Engelstalige websites roept ze daarom de hulp van haar zoon in. 

Trots vertelt Sara hoe haar zoon nu bijna een bachelordiploma heeft. Maar hem helpen met zijn schoolwerk was niet gemakkelijk: "Ouders kunnen tijdens een oudercontact gemakkelijk wegsteken dat ze laaggeletterd zijn en moeite hebben om hun kind te ondersteunen. Het zou goed zijn als scholen daar meer oog voor hebben."

Met laaggeletterdheid hangt vaak ook een gevoel van schaamte samen: "Je wil niet onder de mensen komen als mensen je bekijken alsof je lomp bent. Het zou goed zijn als laaggeletterdheid meer bespreekbaar wordt. Nu heb ik het gevoel dat de maatschappij gemaakt is voor slimme mensen en dat je anders weinig betekent."

Sinds 2016 gaat Sara zelf weer naar school. Zo volgde ze onder andere lessen Nederlands en lessen over de smartphone bij een centrum voor basiseducatie van Ligo. Haar grote droom? "Dat is om op een dag de leerkracht Nederlands te kunnen ondersteunen en toekomstige leerlingen Nederlands te helpen om de taal te leren."