VRT NWS in spookstad Koepjansk aan het front in Oekraïne: "Stad balanceert op rand van de afgrond"

Koepjansk, een strategische stad in de provincie Charkiv in het noordoosten van Oekraïne, ligt volledig in puin. De stad werd in de eerste dagen van de oorlog moeiteloos door Russische troepen veroverd en stond 8 maanden onder hun controle. In september 2022 werd Koepjansk echter heroverd tijdens een Oekraïens blitzoffensief, wat aanvankelijk hoop op herstel bracht.

Inwoners droomden ervan hun beroemde treinstation, een cruciaal knooppunt in de regio, snel te herstellen en hun fabrieken opnieuw te openen. Ze wilden de herinneringen aan martelingen, willekeurige arrestaties en Russische propaganda achter zich laten. Maar die hoop werd niet waargemaakt.

Vandaag is Koepjansk een spookstad, langzaam verzwolgen door de verwoestingen van de oorlog. Hoewel verwijzingen naar de Russische bezetting uit het straatbeeld verdwenen zijn, blijft de impact ervan voelbaar onder de overgebleven inwoners.

"Wat een miserie", zucht Natalia (62) wanneer we haar ontmoeten op wat ooit een bruisende marktplaats was, midden in het centrum van Koepjansk. Vandaag liggen er alleen nog stukken puin, weggevaagd door de dagelijkse bombardementen. Natalia behoort tot de laatste overgebleven inwoners. Voor de oorlog telde Koepjansk ongeveer 40.000 mensen. Nu zijn dat er minder dan 1.000.

Ook Natalia wil weg, maar ze heeft geen keuze. "Het is hier niet meer veilig", zegt ze. "Elke dag hoor ik de drones en raketten boven mijn hoofd, maar waar moet ik heen? Mijn pensioentje bedraagt 3.000 grivna (70 euro). Daar kan ik niets mee. Ik zit vast."

Ze vertelt ook hoe ze langzaam maar zeker iedereen in haar omgeving zag vertrekken. "Vandaag is nagenoeg iedereen weg. Er blijft geen kind meer over in Koepjansk. Terecht ook, er is geen gas en ook geen elektriciteit meer. Maar wat wil je? Ik ben het na al die maanden al gewend. Ik moet door. Wees voorzichtig", zegt ze, voordat ze in de verte verdwijnt.

De straten in het centrum van Koepjansk zijn verlaten en het is akelig stil, behalve wanneer in de verte plots geweerschoten klinken. Aan een checkpoint verderop hebben Oekraïense soldaten een Russische FPV-drone gespot (een First Person View-drone is een drone die is uitgerust met een camera waarmee de piloot in real-time vanuit het perspectief van de drone kan kijken, red.).

De soldaten richten hun geweren, laden en schieten hun magazijnen leeg in de lucht. Een harde knal volgt: de drone ontploft in een vuurbal boven de marktplaats, in het centrum van de stad.

Bijna de hele stad ligt na ruim 2 jaar intense gevechten in puin, geen enkel gebouw is gespaard gebleven. De bruggen over de Oskil-rivier, die vroeger cruciaal waren voor de bereikbaarheid, zijn niets meer dan brokstukken in het water.

Oekraïense militairen moeten zich behelpen met wankele pontonbruggen, wat hun mobiliteit ernstig belemmert. Ondertussen woeden de gevechten onverminderd voort ten noorden, oosten en zuiden van de stad. Russische posities bevinden zich op slechts 4 kilometer afstand.

Een eenzame superette blijft voorlopig open om de talloze Oekraïense soldaten van koffie, sigaretten en wat basisproducten te voorzien. Tot onze verbazing is die goed bevoorraad: verse tomaten, bananen en zelfs avocado’s liggen in de houten mandjes op de schappen.

Voor de winkel slurpt soldaat Deejay (25) aan een dampende koffiebeker. "Het gaat er hevig aan toe", zegt deze drone-operator, lid van de Presidentiële Brigade. "Vooral de afgelopen dagen lijken de Russen wakker te worden. Alleen al gisteren en vandaag hebben we met onze drones 40 soldaten gedood."

Deejay, afkomstig uit de bezette stad Donetsk, zegt het met een glimlach. "Voor ons is het simpel. We blijven ons land verdedigen. Als de Russische soldaten willen blijven leven, moeten ze ons land verlaten. Zo simpel is het." Hij drinkt zijn koffie leeg, dooft zijn sigaret en vertrekt met gierende banden naar zijn drone-positie, diep in de kelders van een kapotgeschoten flatgebouw in de stad.

Een eind verder ontmoeten we Leonid, 86 jaar oud. Hij vraagt om een sigaret en steekt direct van wal. "Ik woon nu in Charkiv. Daar is het veiliger. Maar ik kom oorspronkelijk uit Koepjansk. Ik ben met de bus hierheen gekomen om te kijken of mijn huis nog overeind staat. Helaas... Het is geraakt door raketten of drones, wat precies weet ik niet. Alle ramen zijn eruit geblazen. Hoe krijg ik dat ooit hersteld?" Zijn stem breekt, terwijl hij de vraag eerder aan zichzelf dan aan ons stelt.

Nog voor we verder kunnen vragen, wordt het gesprek onderbroken door een dronken militair, die ons in de verte hoorde praten. Wankelend komt hij onze kant op. "Het is absurd!", schreeuwt hij, terwijl hij zijn evenwicht probeert te bewaren.

Zijn veters hangen los en zijn uniform zit slordig. Hij mompelt nog iets onverstaanbaars, voor hij ineens dreigend op ons afkomt. Zijn kameraden grijpen snel in en leiden hem weg. Terwijl hij nog sputtert, blijft de spanning in de lucht hangen. De oorlog drukt zwaar op iedereen. Zowel bij de moegestreden soldaten als bij de terneergeslagen burgerbevolking die overblijft. Frustratie, verdriet en uitputting zijn niet meer te verhullen. De oorlog laat niemand onberoerd.

We zetten onze weg voort naar het lokale politiecommissariaat, een klein gebouw in het centrum van de stad. Binnen heerst een haast surrealistische rust. Bejaarde inwoners zitten op houten banken, in discussie over burenruzies. Een opgetutte vrouw in politie-uniform noteert geduldig hun klachten met pen en papier. Op een oude stoel liggen 2 katten opgekruld, gevlucht voor de bombardementen. Zandzakken drukken tegen de ruiten en bedekken het schaarse daglicht.

Joeri Ryabinin, plaatsvervangend hoofd van de politie, komt ons tegemoet. Hij glimlacht kort, maar zijn blik blijft op scherp. "Laten we het interview buiten doen", zegt hij met een verontschuldigende toon. "De Russen hebben hier maandenlang de plak gezwaaid. Als ze dit gebouw herkennen..." Hij hoeft de zin niet af te maken.

We stappen naar buiten en vragen Joeri naar de huidige situatie in de stad. Nog voor hij kan antwoorden, weerklinkt een reeks luide knallen. Grad-raketten slaan in, niet ver van onze positie. Scherpe fluittonen gevolgd door reeks doffe inslagen. Stof dwarrelt van een nabije muur. Joeri duikt instinctief een beetje in elkaar, zijn hand op zijn riem. "Je hoort het wel", zegt hij, zijn stem iets sneller en hoger dan daarvoor.

"De situatie is kritiek", vervolgt hij, terwijl hij om zich heen blijft kijken, alsof hij elk moment iets verwacht. "De gevechten zijn zwaar. De Russen proberen Koepjansk opnieuw in te nemen, koste wat het kost. Onze mensen houden stand, maar... het wordt steeds moeilijker."

Op de terugweg staan 2 politiewagens langs de kant van de weg. Een opmerkelijk tafereel, want niemand wil worden gespot door Russische drones. Maar de situatie is sneller dan verwacht gemakkelijk te verklaren. Een Russische verkenningsdrone werd uit de lucht geschoten en is hier neergestort. De restanten van het imposante, ultramoderne toestel worden snel overgebracht naar Oekraïense geheime diensten voor verdere analyse en rapportage. Het is duidelijk: de Russen kennen Koepjansk niet alleen als hun broekzak, maar zien ook in real-time alles wat zich in de ruïnes afspeelt.