De val van het Assad-regime in Syrië kon live gevolgd worden op sociale media. Sociale media werden overspoeld met smartphonebeelden uit Syrië. Omdat het niet altijd duidelijk is wie de beelden deelt, is het echter belangrijk waakzaam te zijn of de beelden wel authentiek zijn. Hier zijn 4 tips.
In het kort
Een feestende bevolking, gruwelbeelden uit gevangenissen en een gevluchte president Bachar al-Assad. Sociale media staan vol met beelden uit Syrië, het merendeel gefilmd door de lokale bevolking of de rebellen. Deze geven een waardevolle inkijk in het conflict terwijl het zich nog ontvouwt.
Maar waakzaamheid is geboden, want hoewel een grote golf van nepbeelden momenteel uitblijft, is niet elk beeld online authentiek. Aan de hand van een paar voorbeelden legt VRT NWS uit hoe je beelden verifieert.
Foto van Assad en vrouw is niet uit Moskou, wel uit Aleppo
Waar president Bachar al-Assad momenteel verblijft, is nog niet officieel bevestigd. Het Russische persbureau Tass meldde dat Assad met zijn familie in de Russische hoofdstad was aangekomen, maar het Kremlin weigert dit voorlopig te bevestigen.
Deze foto werd gedeeld online als zijn eerste publieke verschijning in Moskou sinds zijn vlucht. In het Engels werd de foto 2.000 keer bekeken en in het Nederlands tientallen keren.
Om te achterhalen of de afbeelding echt is, kun je ze uploaden in bijvoorbeeld Google Lens . Dat heet een omgekeerde zoekopdracht. Tussen de resultaten die je krijgt, staat een video uit februari 2023 . Assad bezocht toen de slachtoffers van de aardbeving in de Syrische Aleppo. Op dit ogenblik zijn er nog geen geverifieerde beelden van Assad in Moskou.
Tip 1: Aan de hand van een omgekeerde zoekopdracht in bijvoorbeeld Google Lens, kun je zien dat de foto niet uit Moskou is, wel uit de Syrische stad Aleppo.
Veel gedeelde video toont vierende Syriërs in Hama, niet in Damascus
Op sociale media verschijnen talloze video’s van Syriërs die het einde van het regime vieren. Bij een video , die massaal gedeeld wordt op X, wordt gezegd dat het om een ochtend in de Syrische hoofdstad Damascus gaat. Je ziet een grote mensenmassa op straat, heel wat mensen zijn aan het toeteren met hun auto’s en aan het scanderen. Dit bericht op X werd zo’n 400.000 keer bekeken.
Hoewel er aan beelden uit Damascus geen gebrek is, zijn deze beelden niet in Damascus gemaakt, maar wel in de Syrische stad Hama.
Hoe valt dit te controleren? Op de video is een kenmerkende toren te zien op het midden van het plein. We nemen daar een screenshot van en houden een omgekeerde zoekopdracht. Volgens de resultaten staat die toren niet in Damascus, maar wel in Hama, een stad ten noorden van de hoofdstad.
Vervolgens gaan we ook kijken op Google Maps . Het plein met de toren is makkelijk te herkennen in het centrum van Hama.
Rest ons nog te controleren hoe oud de beelden zijn. Op het nieuwskanaal Middle East Eye vinden we terug dat de beelden dateren van zondagochtend 8 december 2024. We vinden op Google Lens inderdaad geen oudere versies van de beelden terug.
Tip 2: Op Google Maps vind je heel wat informatie terug over hoe bepaalde plekken eruit zien. Deze video toont een feestvierende massa die de val van president Assad viert. Niet in Damascus, wel in Hama.
Een pop en een AI-video zijn geen beelden uit beruchte gevangenis
Bijzonder veel video's uit Syrië tonen gevangen die bevrijd worden. Het merendeel van deze video's is authentiek, maar toch zitten er nog beelden tussen die niets met de huidige situatie in Syrië te maken hebben.
Zo lijkt deze video een geketende gevangene van Assad te tonen. Maar als je de video bekijkt valt op dat de gevangen vrouw, niet beweegt. Ze oogt onnatuurlijk. We nemen een screenshot van de persoon. En die laden we op in Google Lens. Zo komen we uit bij een foto van het stockfotobedrijf Alamy . Het onderschrift bij de foto is duidelijk: het is een pop in een museum in Vietnam.
Een ander beeld toont een gevangene die het lijkt uit te schreeuwen van de pijn in een kleine ruimte. Door ook dit beeld te onderzoeken met Google Lens vinden we een bericht dat waarschuwt dat het om een AI-video van TikTok zou gaan. In dat bericht is ook de video te zien en is er een TikTok-account zichtbaar in beeld.
Door naar dat account te zoeken op TikTok vinden we de originele video . Die is al 6 dagen oud en duidelijk niet echt. In de beschrijving wordt ook vermeld dat het om een AI-video gaat.
Tip 3: Dit zijn geen beelden van bevrijde gevangen, maar het gaat hier om een pop en een AI-video. Bij video's neem je best een screenshot. Kies voor een helder beeld waarop het onderwerp duidelijk zichtbaar is. Dat kun je oploaden in bijvoorbeeld Goolge Lens of in andere zoekmachines als Yandex of Bing.
Ja, dit zijn Israëlische soldaten in het grensgebied
Israël lijkt gebruik te maken van de chaos in buurland Syrië om de grensregio te controleren. Zo verschenen op X een video en foto’s van Israëlische luchtmachtsoldaten op de berg Hermon, een berg waar de grens tussen Libanon en Syrië overheen loopt. Op de berg heeft de VN een permanente aanwezigheid en is een bufferzone tussen Syrië en de door Israël bezette Golanhoogte.
De foto's zouden door het Israëlische leger (IDF) zelf gedeeld zijn, dus moet bij de officiële kanalen van het IDF terug te vinden zijn. Op het officiële X-account van het IDF zijn de foto's niet meteen te vinden, maar wel op het X-account van de Israëlische luchtmacht .
De gedeelde video toont de VN-basis, waarop “UN” leesbaar is op 0:08. Om te zien of de locatie wel klopt, volstaat het om "Mount Hermon" in te geven bij Google Maps . Daar is de VN-basis duidelijk te zien op het satellietbeeld.
Tip 4: Deze beelden zijn waar. Kijk dus best ook altijd op officiële sociale mediakanalen als iets beweerd wordt. Vaak vind je daar aanwijzingen terug.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
