Boeren mogen geen pesticiden meer gebruiken op een strook van minstens 5 meter tussen akkers die grenzen aan scholen, woonzorgcentra of kinderdagverblijven. Dat bepaalt het nieuwe Actieplan Pesticiden van de Vlaamse regering. Rond waterlopen wordt de pesticidenvrije zone die nu al bestaat, niet uitgebreid. Er zullen ook nog steeds pesticiden gebruikt mogen worden op akkers die binnen beschermd Europees natuurgebied liggen.
Vlaanderen stelt pesticidenvrije bufferzones in rond scholen, woonzorgcentra en kinderdagverblijven
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Het Vlaams Actieplan Pesticiden is een bundel van maatregelen die het gebruik van pesticiden in Vlaanderen moet terugdringen. Eigenlijk had het in 2023 al klaar moeten zijn, maar het raakte toen niet meer goedgekeurd door de toenmalige Vlaamse regering.
Gisteren is dat langverwachte actieplan dus toch goedgekeurd. Het geldt nog tot 2027. "Met dit nieuwe actieplan versterken we zowel de landbouwsector als de bescherming van onze natuur", zegt Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns (CD&V). En tot de boeren: "Uw inspanningen maken Vlaanderen tot de groentetuin van Europa."
Waarom wil de regering pesticiden afbouwen? Volgens minister Brouns is de impact van pesticiden in Vlaanderen de afgelopen 10 jaar gehalveerd. Toch blijven pesticiden problemen veroorzaken. Ze worden in verband gebracht met de wereldwijde achteruitgang van insectenpopulaties. Ze belanden ook in onze huizen, in ons drinkwater en in ons lichaam.
De opvallendste maatregel is een nieuwe bufferstrook tussen akkers en kwetsbare zones zoals scholen, woonzorgcentra, kinderdagverblijven en zorginstellingen. Op die buffer, een strook van 5 meter (als er een haag staat) tot 10 meter (zonder haag), mogen boeren vanaf 2026 geen pesticiden gebruiken. Dat moet vermijden dat er bijvoorbeeld nog pesticiden op speelplaatsen belanden.
De Vlaamse regering werkt ook aan een plan dat pesticiden uit ons drinkwater moet houden. Zo zal ze onderzoeken of er een verbod kan komen op PFAS-houdende pesticiden. Onderzoek van VRT NWS toonde vorige maand nog aan dat resten van die PFAS massaal opduiken in het Vlaamse drinkwater.
Er komt echter geen algemene uitbreiding van de bufferzone rond waterlopen, die moet vermijden dat pesticiden in het water belanden. Die blijft 3 meter breed.
De bufferzone wordt wel uitgebreid tot 5 meter rond waterlopen die er het slechtst aan toe zijn, en waar veel pesticiden gebruikt worden voor bijvoorbeeld maïs, aardappelen of groenten. Dat is bijvoorbeeld het geval in de Westhoek, waar de waterwinning 's zomers nu al vaak stilligt door hoge pesticidenconcentraties.
ABS: "Hou het werkbaar voor landbouwers"
De boerenorganisaties kunnen zich vinden in de nieuwe doelstellingen. "We verwachten wel dat er tegenover die extra inspanningen ook vergoedingen vanuit de overheid staan om onze landbouwers te compenseren", zegt Lode Ceyssens, voorzitter van de Boerenbond. Die zogenaamde VLIF-steun is wel degelijk voorzien.
Hendrik Vandamme, voorzitter van het Algemeen Boerensyndicaat, zegt dan weer dat "het erop aan komt dat de maatregelen in de praktijk werkbaar gehouden worden voor de landbouwers."
Vandamme staat in principe ook achter een verbod voor PFAS-houdende pesticiden. "Uiteraard zijn wij voor het gebruik van producten die volstrekt veilig zijn en niet langer dan nodig in het milieu achterblijven. Ik stel vast dat er in sommige producten een bepaalde vorm van PFAS gebruikt wordt, al kunnen wij dat niet zien op de etiketten."
"Wij zijn vragende partij om daar duidelijkheid over te krijgen. Als die stof echt cruciaal is, moet men kijken onder welke dosissen ze maximaal nog in de omgeving mogen zitten. Maar uiteraard doen we het liefst zonder."
Effect verder dan 10 meter
Heleen De Smet, beleidsexpert biodiversiteit bij Bond Beter Leefmilieu, noemt het "goed dat er enkele stappen vooruit gezet worden en de blootstellingsrisico's erkend worden." Toch vindt de milieuorganisatie de vastgelegde buffers te klein.
"Het is ook een gemiste kans dat men huizen niet opneemt als plek waar kwetsbare groepen wonen. Kinderen zijn ook thuis kwetsbaar, niet enkel op school."
Zo vond het Vlaams Departement Gezondheid tot 2.000 meter verderop afbraakproducten van pesticiden in het lichaam van jongeren . En volgens UNICEF zijn er slechts 2 ontwikkelde landen waar jongeren nog meer blootgesteld worden aan pesticiden dan in België.
Nog opvallend: in natuurgebied dat beschermd wordt door de Europese Habitatrichtlijn, komen er geen nieuwe beperkingen op pesticidengebruik. Binnen die gebieden zijn er ook stukken grond ingekleurd als landbouwgrond. Die boeren mogen evenveel pesticiden blijven gebruiken.
Nochtans bepaalt de natuurherstelwet dat natuur in beschermde zones met prioriteit hersteld moet worden. De achteruitgang van bestuivers zoals wilde bijen of andere insecten moet daar bijvoorbeeld omgekeerd worden. En laat nu net die soorten lijden onder pesticidengebruik.
