Overwinning na overwinning: hoe Syrische rebellen erin slagen het regeringsleger te overrompelen

Amper enkele dagen nadat rebellen de controle hebben overgenomen van Aleppo, de op 1 na grootste stad van Syrië, hebben ze nu ook de stad Hama in handen. Op sociale media circuleren beelden van tevreden inwoners die op straat de rebellen toejuichen. Ook een standbeeld van Hafiz al-Assad, oud-president en vader van huidig president Bashir al-Assad, moet eraan geloven. Het lijkt haast symbolisch voor de Assad-dynastie.

Het gemak waarmee de rebellen de ene na de andere strategische stad lijken in te nemen, doet de twijfel toenemen over de slagkracht van het Syrische regeringsleger. De troepen zijn simpelweg niet opgewassen tegen de snelheid en de efficiëntie van de rebellen, al speelt ook de geopolitieke situatie het regeringsleger parten.

Het Syrische leger moet het opnemen tegen een groep goed georganiseerde strijders. Verschillende rebellengroepen hebben de krachten gebundeld, maar het is de rebellengroep Hayat Tahrir al-Sham (HTS) die de touwtjes in handen heeft.

HTS werd opgericht in 2017 en kwam direct voort uit de terreurorganisatie Al Qaeda. De militie wil wel afstand nemen van zijn link met de terreurgroep en probeert zich nu als een meer gematigde onafhankelijke beweging voor te stellen.

HTS wordt gezien als 1 van de meest effectieve groepen tegen president Assad. Sinds 2020, het jaar waarin de rebellen en de regering onder nauw toezien van Turkije en Rusland een staakt-het-vuren hebben gesloten, is HTS intensief bezig met het verbeteren van zijn militaire slagkracht. De militie heeft de afgelopen jaren troepenmachten opgeleid die nu ontegensprekelijk het verschil maken op het slagveld.

Overdag moet het regeringsleger de wapens opnemen tegen Asaib al-Hamra (of de Roodbanden), een soort special forces van de militie. 's Nachts nemen troepen van Saraya al-Hariri (de Thermische Brigade) het van hen over. Die brigade bestaat uit een 500-tal strijders, gewapend met geweren met nachtkijkers. De afgelopen week heeft vooral die laatste groep belangrijke terreinwinst geboekt.

Daarnaast kan HTS ook gebruikmaken van een arsenaal aan gevechts(kamikaze)drones. Er werden al honderden drones gelanceerd tegen legerposten, tanks, artillerie en belangrijke topofficieren van het Syrische leger. Volgens rapporten zet HTS ook ander zwaar wapentuig in aan het front, zoals in eigen land geproduceerde kruisraketten.

In het regeringsleger daarentegen is de chaos totaal. De recente ontwikkelingen tonen dat de jarenlange investeringen van Assad-bondgenoot Rusland weinig positieve effecten hebben op de capaciteiten om onder druk te vechten. De Syrische strijdkrachten zijn intern verdeeld en slecht gecoördineerd. In bijna alle opzichten is de toestand van het leger, ondanks de Russische investeringen, de afgelopen jaren niet of weinig geëvolueerd.

Nochtans heeft ook het leger, net als rebellengroep HTS, toegang tot kamikazedrones. Ook daar heeft Rusland de afgelopen jaren veel in geïnvesteerd, maar nu blijkt dat het dronearsenaal zowel in omvang als in doeltreffendheid wordt overklast door de drones van de rebellen.

Hulp vragen aan de bondgenoten dan maar? Ook dat is lang niet zo eenvoudig. De 2 belangrijkste bondgenoten van Assad, Rusland en Iran, hebben elk hun eigen katten te geselen.

Het conflict met Israël en de daarbij horende bombardementen eisen de aandacht op van Iran. Het land zegt wel troepen van Hezbollah en de sjiitische militie van Irak naar Syrië te sturen, maar het is niet meteen duidelijk of die strijders een verschil zullen maken.

Rusland heeft op dit moment zijn handen vol met Oekraïne. De Russische president Vladimir Poetin maakt ook geen aanstalten om het conflict daar te beëindigen. Moskou zegt dat het Assad wel wil helpen, maar volgens analisten zijn momenteel alle Russische oorlogsinspanningen nodig in Oekraïne om die oorlog te winnen.

Rusland heeft naar schatting 5.000 soldaten gepositioneerd in Syrië, al zouden verschillende al zijn teruggekeerd naar Rusland om te vechten in Oekraïne. Ook enkele gevechtsvliegtuigen en langeafstandsraketten werden er weggehaald. 

Helemaal afwezig is Rusland niet. Het land mag dan wel veel materieel en militair personeel uit Syrië hebben weggehaald om in te zetten in Oekraïne, het Russische leger blijft wel een rol spelen in het conflict. Zo heeft Rusland bijvoorbeeld meerdere bombardementen uitgevoerd op Aleppo, en op steden en dorpen in de noordwestelijke provincie Idlib en de centrale provincie Hama.

De laatste keer dat Assad met een soortgelijke dreiging geconfronteerd werd, was tijdens de burgeroorlog in 2015. Het regime stond op het punt om te vallen, Rusland zette toen een militaire interventie op poten om dat te voorkomen. De kans dat Rusland dat vandaag nog eens doet, is klein.

Onder de Syrische bevolking heerst gematigd enthousiasme over het offensief. Op sociale media circuleren filmpjes van burgers die op straat komen om de rebellen welkom te heten. Ze hopen dat de rebellen Syrië opnieuw op de rails kunnen zetten.

Dat is nodig, want de economie van het land doet het niet goed. In 2020, het jaar van het staakt-het-vuren, was 1 dollar ongeveer 1.150 Syrische ponden waard. Bij de start van het offensief was dat 14.750 ponden, ruim 10 keer zo veel. De munteenheid is dus enorm in waarde gedaald.

Velen hadden nochtans verwacht dat het staakt-het-vuren zou leiden tot stabiliteit en rust, na ruim een decennium aan oorlog. Het tegendeel bleek waar: in Syrië vindt er een humanitaire crisis plaats. Ongeveer 90 procent van de bevolking leeft er onder de armoedegrens. 

Het regime heeft het nochtans niet slecht. Elk jaar brengt de georganiseerde misdaad, en dan vooral de verkoop van 1 type synthetische drug, zeker 2,2 miljard euro in het laatje. De verkoop en export ervan is voor een groot deel in handen van de overheid (vooral de broer van Assad houdt zich daar mee bezig), en is van groot belang voor de economie.

Niets van dat geld vloeit terug naar de Syrische bevolking. De overheid heeft de afgelopen jaren zelfs de subsidies op voedsel en brandstof serieus teruggeschroefd. Dat zet kwaad bloed bij de bevolking, die hoopt dat het onder de rebellen anders kan.

HTS heeft ook wel enige bestuurservaring. Nu heeft de rebellengroep een gebied in handen in noordwest-Syrië waar ongeveer 1 miljoen mensen wonen, en waar ook belastingen geheven worden. Daardoor hebben ze ook de middelen om dit offensief op poten te zetten.

Inwoners van het gebied zijn ook voorzichtig optimistisch over het bestuur van HTS. Ze zeggen dat de toestand er de afgelopen jaren iets op vooruit is gegaan. Of de rebellen dat kunnen doortrekken naar de rest van de provincie, en misschien wel het land, is nog maar de vraag.