Influencers en Russische nepaccounts: misbruikte Roemeense presidentskandidaat Georgescu TikTok om verkiezingen naar zijn hand te zetten?

Zondag 24 november. De 62-jarige, radicaal-rechtse politicus, Calin Georgescu, wint de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in Roemenië. Met bijna 23 procent stond hij 4 procentpunt voor op de centrumrechtse politica Elena Lasconi, tegen wie hij het zondag normaal zou opnemen.

Tot een maand geleden had bijna niemand in Roemenië verwacht dat Georgescu kans maakte. Zo weigerde hij bijvoorbeeld om in tv-studio’s te verschijnen. Maar dat was buiten zijn campagne op sociale media gerekend.

Vooral op TikTok was en is de pro-Russische politicus alomtegenwoordig. Op korte tijd wist hij met hip gemonteerde, opvallende video’s meer dan een half miljoen volgers en 6 miljoen likes bij elkaar te krijgen. Een slimme zet, want maar liefst 9 miljoen van de 19 miljoen Roemenen zijn actief op het platform. De plotse populariteit is volgens heel wat instanties echter verdacht. Dat alles leidde er vandaag toe dat de eerste ronde ongeldig werd verklaard door de hoogste rechtbank.

Georgescu beweert dat hij geen 'leu', de Roemeens munt, heeft uitgegeven aan zijn campagne. Toch spreekt onderzoek van onder andere de Roemeense denktank Expert Forum en pas vrijgegeven documenten van de Roemeense staatsveiligheid, dat tegen. Meer nog, Georgescu zou onrechtstreeks geld hebben gepompt in misleidende, online beïnvloedingscampagnes en geholpen zijn door Rusland.

De Roemeense staatsveiligheid beweert onder andere dat een netwerk van influencers werd betaald om verdoken campagne voor hem te voeren. Ze kregen de opdracht om tegen betaling een video te maken over waarom stemmen belangrijk is en wie de ideale president zou zijn. Er werd hen niet expliciet vermeld dat het voor Georgescu’s campagne zou dienen. In de video moesten ze dan ook geen naam noemen, wel kenmerken en een hashtag, die indirect naar hem verwijzen. Die hashtag, #echilibrușiverticalitate (balans en verticaliteit, red.), staat gekend als zijn slagzin. 

Opvallend: sommige influencers hadden niet door dat ze zo reclame voor Georgescu maakten. Als gevolg werden de video’s niet als politieke advertenties aangegeven. Dat is niet enkel tegen TikToks eigen beleid , maar gaat ook in tegen de Europese DSA-wetgeving. Die stelt dat het voor socialemediagebruikers altijd duidelijk moet zijn wanneer het om een (politieke) advertentie gaat, om zo misleiding te voorkomen.

BEKIJK -  De Roemeense TikTokker Alex Streminteanu geeft op zijn kanaal toe dat hij onbewust reclame maakte voor Georgescu: "Ik had geen idee dat mijn filmpjes voor politieke doeleinden zouden worden gebruikt."

"Bogdan Peșchir, een ondernemer, zou een belangrijke financier zijn", vertelt Matei Vrabie, journalist bij het Roemeense onderzoekscollectief Funky Citizens, aan onze redactie. "Volgens de staatsveiligheidsdocumenten heeft Peșchir meer dan 1 miljoen euro gedoneerd aan TikTok-gebruikers, om hun video’s over Georgescu op grotere schaal te verspreiden. Die donaties kwamen ook nadat de officiële campagneperiode al was afgelopen, wat mogelijk in strijd is met de regels van TikTok en de Roemeense kieswetten."

Daarnaast zou, volgens de vrijgegeven documenten, Georgescu’s populariteit op het platform de verdienste zijn van een leger van 25.000 (nep)accounts. De afgelopen weken verspreidden ze niet alleen video’s over hem en zijn standpunten, maar lieten ze ook massaal reacties achter op andere profielen. Op die manier raakte Georgescu’s boodschap meer en meer verspreid op het platform. "De activiteit van de accounts zou zijn gecoördineerd door een staatsactor", staat er te lezen in de documenten . Naar alle waarschijnlijkheid doelen ze op Rusland. 

BEKIJK - Georgescu wist ook viraal te gaan door een TikTok-lied waarin wordt opgeroepen voor hem te stemmen. Al meer dan 32.000 video’s gebruikten het. Dit voorbeeld werd al een miljoen keer bekeken: 

In welke mate de aantijgingen kloppen, moet nog onderzocht worden. Daarnaast hebben Georgescu en zijn team best een sterke online campagne gevoerd, ongeacht mogelijke beïnvloeding. De laatste weken voor de eerste ronde, verschenen er op zijn profiel elke dag meerdere video's.

De video's zijn bijvoorbeeld korte fragmenten uit podcasts waar hij in te gast was, iets wat ook succesvol werd toegepast door het campagneteam van toekomstig Amerikaans president Donald Trump. Georgescu's boodschappen zijn vaak ook kort en krachtig, en spelen in op bezorgdheden van de bevolking, zoals de hoge prijzen in de supermarkt. Dat alles wordt verpakt in flashy montages. Ook dat kan ervoor zorgen dat het algoritme van TikTok je bereik vergroot.

Op 27 november al vroegen de Roemeense autoriteiten aan de Europese Commissie om een onderzoek te openen naar de invloed van TikTok op de presidentsverkiezingen. De Commissie stuurde op haar beurt een lijst met vragen naar het Chinese bedrijf. TikTok heeft tot 13 december de tijd om te antwoorden. 

Toch moesten vertegenwoordigers van de app zich al eerder deze week  in Brussel verdedigen tegenover het Europees Parlement. Ze onthulden dat ze in november drie beïnvloedingscampagnes, gericht op Roemeense stemmers, offline haalden. Zeker een daarvan had linken met Rusland. De vertegenwoordigers meldden ook dat een netwerk van 78 accounts met 1.781 volgers had geprobeerd Georgescu te promoten. In september publiceerde TikTok ook al een rapport  over accounts die probeerden de Roemeense bevolking te bestoken met misinformatie. 

Zowel Rusland als Georgescu zelf ontkennen de aantijgingen. Georgescu blijft benadrukken dat hij niets heeft uitgegeven en dat hij geen buitenlandse steun ontving.