Notre-Dame in Parijs zwaait de deuren open na 5 jaar restauratie (en daar zitten deze Belgen voor iets tussen)

Meer dan 700 miljoen euro. 340.000 donaties wereldwijd. 2.000 mensen die meewerken aan de restauratie.

De wederopbouw van de wereldberoemde Notre-Dame-kathedraal, die meer dan 5 jaar geleden gedeeltelijk verwoest werd door een brand, heeft bloed, zweet en tranen gekost. Vandaag vindt de officiële heropening plaats, grote namen als Donald Trump en Volodimir Zelenski tekenen present. Ook het Belgische koningspaar is naar Parijs afgereisd.

Aan de restauratie en heraanleg van de Notre-Dame en de omgeving errond, hebben ook Belgische ondernemingen meegewerkt. "Mensen zijn benieuwd, soms zelfs argwanend", vertelt landschapsarchitect Bas Smets. "Door die enorme belangstelling is er veel druk om een juist ontwerp te maken, dat rekening houdt met geschiedenis én toekomst."

Hoewel de brand plaatsvond op 15 april 2019, werden de officiële restauratieplannen pas goedgekeurd in de zomer van 2020. Reden daarvoor zijn discussies over de stijl waarin de kathedraal heropgebouwd zou worden, en die ontstonden al meteen na de brand. 

Sommigen vonden dat de Notre-Dame in haar oorspronkelijke staat hersteld moest worden, anderen verkozen moderniteit, met hier en daar wat nieuwe elementen in de gerestaureerde kathedraal. 

Vooral over de torenspits - een van de meest iconische onderdelen van de kathedraal - werd er bits gediscussieerd. Die bestond namelijk deels uit lood, een giftige stof. Bepaalde belangenorganisaties vonden een reconstructie in de oorspronkelijke toestand dan ook niet verantwoord.

Bovendien was de spits, die door het vuur volledig werd vernield, ook gemaakt van een specifieke soort eik. Pas in 2021 werden in het noordwesten van Frankrijk de juiste bomen gevonden die nodig waren voor de reconstructie van de torenspits.

Over andere onderdelen, zoals de glasramen of 'vitraux' van de kathedraal, vonden eveneens discussies plaats, telkens rond dezelfde vraag: het origineel reconstrueren of een nieuw ontwerp maken?

Uiteindelijk was het president Macron zelf die de knoop 4 jaar geleden doorhakte: de Notre-Dame zou volledig in haar oorspronkelijke staat hersteld worden, ten laatste in 2024.

Werden de originele plannen van architect Viollet-le-Duc, die de kathedraal in de 19e eeuw aan een grondige renovatie onderwierp, dan overal exact gevolgd?

Toch niet, vertelt Smets, die de Notre-Dame vorige week al eens van binnen kon bekijken bij de officieuze heropening. "Een van de dingen die opvielen, waren de voegen tussen de stenen. Die hebben dezelfde kleur gekregen als de stenen zelf, nu ook in de zijbeuken."

Met die zet heeft hoofdarchitect Philippe Villeneuve afgeweken van de oorspronkelijke keuzes van Viollet-le-Duc. Toch was het volgens Smets een goede zet. "In plaats van apart opeengestapelde stenen heb je nu een gevoel van massa en volume. De ruimte lijkt daardoor veel groter en imposanter."

"De kleuren van Viollet-le-Duc, die vroeger verborgen lagen onder een laag stof, komen nu veel meer tot hun recht. Ook de glasramen zijn volledig hersteld. Ik heb de Notre-Dame nog nooit zo gezien, in al haar schoonheid."

Met de oorspronkelijke plannen van Viollet-le-Duc moest Smets zelf bovendien minder rekening houden. Hij werkte niet aan de binnenkant van de kathedraal, maar mocht de plannen ontwerpen voor de omgeving rond de Notre-Dame. Die werken zijn recent begonnen en zouden in 2028 afgelopen moeten zijn.

"Wij werken niet aan de renovatie van de kathedraal, maar maken errond iets nieuws dat er nog niet was. Dat geeft meer vrijheid."

Had hij dan een volledig vrijgeleide? Dat nu ook weer niet. "Bepaalde zichten op de kathedraal zijn beschermd, die mag je niet veranderen. Ons ontwerp is geënt op het verleden, maar houdt ook rekening met de toekomst. Het plein zal klimaatresistent zijn en er zullen dubbel zoveel bomen staan." Op die manier wordt aan alle verzuchtingen tegemoet gekomen.

Plannen ontwerpen die betrekking hebben op een nationaal monument, dat gaat natuurlijk niet onopgemerkt voorbij. De restauratie gaat voor veel Fransen met heel veel emoties gepaard. Het werk van Smets kreeg daarom enorm veel belangstelling, zelfs van Amerikaanse collega's.

"Het is een hele eer, maar ook een hele verantwoordelijkheid. De Notre-Dame is als een icoon van de mensheid. Het is een soort symbool voor wat we samen kunnen bereiken. Dit is dan ook het meest belangrijke en prestigieuze project waaraan ik al heb gewerkt."

Zelfs Macron kwam persoonlijk naar zijn toelichting luisteren. "Hij was duidelijk goed geïnformeerd. Hij was enthousiast en stelde veel vragen. Dat was uiteraard een bijzonder moment."

Ook andere Belgische bedrijven mochten meewerken aan de heropbouw. Group Monument uit West-Vlaanderen mocht de puntgevels van de dwarsbeuk afleveren. 30 mensen werkten meer dan 14 maanden aan het project, waarover 19 kubieke meters natuursteen werden verwerkt. Een huzarenstukje dus.

"Het gaat om een echte reconstructie, dus wij kregen geen ontwerpvrijheid", vertelt uitvoeringsdirecteur Tinne Schotte. "Wij hebben ter plekke alles gescand en in 3D uitgetekend."

Aan de hand van restanten en archiefmateriaal werd de natuursteen uiteindelijk volledig gereconstrueerd en opgeleverd. "Wij waren natuurlijk heel fier dat ons bedrijf uitgekozen werd voor dit project."

En dan was er nog een muzikale bijdrage. In 2021 raakte bekend dat het grote orgel, ondanks wat rook- en waterschade, veilig uit de kathedraal was geëvacueerd. Een van de kleinere kistorgels moest wel vervangen worden en die eer viel te beurt aan een orgelbouwer uit Lennik.

En zo heeft de Notre-Dame-kathedraal vandaag ook een Belgisch tintje.