Nieuwe topvrouw van nucleaire waakhond: "Beter geen einddatum op levensduur van kerncentrales"

"Toen onze kernreactoren werden gebouwd was er helemaal geen wettelijke sluitingsdatum voorzien. Hun levensduur hing af van de doorlichting die elke reactor om de 10 jaar moet ondergaan. Zolang een reactor veilig werd bevonden kon hij worden verlengd. Pas met de wet van 2003 is er een sluitingsdatum gekomen." Het is een opmerkelijke uitspraak van Pascale Absil bij haar eerste kennismaking met de pers.

Sinds mei staat Absil aan het roer van het Federale Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC). Ruim 30 jaar ervaring heeft ze in de nucleaire sector, onder meer in dienst van Electrabel, als operator van de kernreactoren Doel 4 en Doel 3 en als onderzoekster bij het onderzoekscentrum Laborelec. Daar onderzocht ze onder meer slijtageproblemen van kernreactoren. Ze is sinds 2012 ook lid van het wetenschappelijk comité van het FANC. 

Een levensduur plakken op een kernreactor vindt Absil dus geen goed idee. Ze verwijst daarbij naar onze buurlanden. Volgens Absil is er geen enkel land dat heeft vastgelegd dat kernreactoren na een bepaald aantal jaren dicht moeten. Bij ons was die met de wet op de kernuitstap uit 2003 vastgelegd op 40 jaar.

Onnodig, vindt Absil, 40 jaar uitbating is zelfs vrij kort. Vanuit het oogpunt van de veiligheid is die 40 jaar ook geen kritieke drempel, laat ze verstaan. Die veiligheid wordt bepaald door de tienjaarlijkse revisies, grote onderhoudsbeurten, waarbij de reactoren grondig worden doorgelicht.   

Als een reactor na zo'n revisie veilig wordt bevonden, kan hij worden verlengd. Is dat niet het geval dan moet hij dicht. "De beslissing om de kernreactoren na 40 jaar te sluiten, is een politieke beslissing," herhaalt Absil meerdere keren. Dat heeft niets te maken met veiligheid of rendabiliteit. Een einddatum vastleggen, maakt het bovendien erg moeilijk om een kernreactor nog op het laatste moment te verlengen.

Bij een normale tienjaarlijkse revisie, maakt de exploitant al jaren op voorhand zijn rekening. Hij bekijkt welke onderdelen moeten worden vervangen, wat de kosten zullen zijn en dient tijdig een veiligheidsrapport in. De nucleaire veiligheidsinstantie beslist dan of de reactoren al dan niet langer kunnen draaien, waarna de reactoren naadloos kunnen worden verlengd. 

Wanneer er een definitieve sluitingsdatum wordt vastgelegd, stelt de exploitant in de laatste jaren voor de sluiting geen veiligheidsrapport meer op en doet ook niet meer de nodige investeringen. Het is dan praktisch onmogelijk om een overhaaste verlenging uit te voeren zonder dat de reactoren langere tijd stilliggen. 

Dat is meteen ook een reden waarom een nieuwe verlenging van onze 3 oudste kernreactoren Doel 1 en 2 en Tihange 1 zo moeilijk wordt. Eind 2014 werd al eens in allerijl beslist dat ze 10 jaar langer moesten openblijven, amper een paar maanden voor hun sluiting. Dat was toen al heel erg krap. Nu wordt het nog krapper.

Doel 1 moet in februari al sluiten, de 2 andere reactoren volgen in het najaar. En - in tegenstelling tot de eerste verlenging - zijn er nu helemaal geen voorzieningen getroffen voor een revisie, geen extra investeringen gepland en er is geen veiligheidsanalyse uitgevoerd. Dat kost jaren werk. "Als je de oudste reactoren wil verlengen, gaan ze tussenin onvermijdelijk een lange tijd stilliggen", benadrukt Absil.  

Daarnaast zal er onvermijdelijk een pak geld nodig zijn. De oudere reactoren hadden nog minder hoge veiligheidsvereisten dan de jongere. Vooral Doel 1 en 2 stellen problemen. Doel 1 en 2 zijn een Siamese tweeling: ze delen gemeenschappelijke veiligheidskringen. Als daar iets fout loopt, heb je mogelijk meteen 2 reactoren die in de problemen raken. Dat is niet meer aanvaardbaar. Er zullen dan ook enorme investeringen nodig zijn om de kernreactoren te ontdubbelen. 

Voor Tihange 1 liggen de kaarten iets gunstiger. Maar Absil wijst erop dat bij een uitbating van een kernreactor ook heel wat gespecialiseerd personeel nodig is. Het is niet voldoende dat de machine veilig is, ze moet ook veilig draaien en onderhouden worden. Omdat kernenergie een aflopend verhaal leek, is er niet veel gekwalificeerd personeel meer beschikbaar. De enorme investeringen, het krappe tijdsbestel, een gebrek aan geschikt personeel,... het maakt een verlenging van de oude reactoren bijna ondoenbaar.

Bijna helemaal ondoenbaar wordt het verlengen van de 2 reactoren van de tussengeneratie: Doel 3 en Tihange 2. Die werden respectievelijk in 2022 en 2023 stilgelegd, na 40 jaar dienst. Niemand wilde het risico nemen ze langer open te houden, omdat in 2012 onzuiverheden (scheurtjes) in de reactorwanden waren ontdekt.

Ze terughalen wordt aartsmoeilijk, onder meer omdat een aantal componenten al gedeeltelijk ontmanteld zijn. Zo liet Engie-Electrabel onder meer de zware turbine van Doel 3 al weghalen uit de centrale. Dat blijkt ook uit de foto's van het turbinegebouw. De omkasting van de turbine is verdwenen en de turbine zelf ligt er niet meer: die is ondertussen al verkocht aan een andere partij.

Ook de primaire veiligheidsleidingen hebben al een chemische ontsmetting gekregen waarbij de radioactiviteit met ruim 90 procent is verminderd. Daarbij zijn kleine onderdelen van het primaire circuit weggehaald. De ontmanteling is nog niet helemaal onomkeerbaar, maar het is duidelijk dat het terughalen van Doel 3 en Tihange 2 een veel grotere inspanning zal vragen dan het verlengen van de oudste reactoren.

Er zullen nieuwe essentiële onderdelen moeten worden aangekocht, er zal nieuwe mankracht moeten worden aangetrokken, en vooral uitbater Engie-Electrabel zal moeten overtuigd worden. "Technisch kan je bijna het onmogelijke doen", stelt Absil, "maar de grote vraag is: aan welke kost?" Het lijkt dus nagenoeg uitgesloten dat we de 2 reactoren ooit nog in bedrijf zullen zien.  

Over een extra verlenging van de 2 jongste kernreactoren Doel 4 en Tihange 3 is Absil positiever. Vanuit veiligheidsstandpunt is dat perfect mogelijk, aldus de topvrouw van het FANC. Het zijn de modernste en veiligste kernreactoren. Bovendien is een verlenging met 20 in plaats van 10 jaar veel aantrekkelijker voor het personeel, dat minder geneigd zal zijn op zoek te gaan naar een andere job.  

Absil wijst erop dat veel kernreactoren met 20 jaar worden verlengd. Zo zal de oude Nederlandse kernreactor in Borssele al 60 jaar draaien, tot in 2033. De oudste kernreactor ter wereld, die van Besnau in Zwitserland, draait momenteel al 55 jaar en zal er nog 8 jaar bij doen: in 2033 gaat hij dicht. Dan zal hij 64 jaar hebben gedraaid.

Onze reactoren krijgen er momenteel "maar" 10 jaar bij. Maar de partijen die momenteel onderhandelen over de nieuwe federale regering willen Doel 4 en Tihange 3 allemaal met 20 jaar verlengen. 

Absil ziet er geen bezwaar tegen, maar stelt heel nadrukkelijk dat de regering die beslissing dan wel onmiddellijk moet nemen. Bij wijze zelfs vanaf dag 1 van haar regeerperiode. Het staat ook zo op de slides die tijdens de persconferentie werden getoond: "Beslissing over verdere uitbating na 2035 wordt best ASAP genomen en voorbereid." 

ASAP: "as soon as possible". Zo snel mogelijk. Dan moet wel uitbater Engie-Electrabel nog meewillen. Maar Absil wijst erop dat een andere uitbater desnoods de 2 kernreactoren kan overnemen. Op strikte voorwaarde weliswaar dat die voldoende gekwalificeerd personeel kan leveren dat de reactoren op een veilige manier in bedrijf kan houden.